वायुसेवा निगम : वर्ष ५५, जहाज २

सुशील भट्टराई, काठमाडौं, असार १७- राष्ट्रिय ध्वजावाहक नेपाल वायुसेवा निगमले आकास छोएको ५५ वर्ष पुगेको छ। समकालीन हुन् वा पछिल्लो पटक सञ्चालनमा आएका, तीसँग दाँज्ने हो भने पनि निगमसँग अहिले कम्तीमा ५० ठूला जहाज हुनुपर्थ्यो। तर, विडम्बना अहिले यो जम्मा दुई 'थोत्रा' जहाजको भरमा अडेको छ। 

खाडी मुलुक कतारको राष्ट्रिय वायुसेवा कम्पनी कतार एयरवेजले सेवा सुरु गरेको डेढ दशकमा जहाज संख्या १ सय ९ पुर्‍याएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्य १ सय १६ पुगेको छ। उसले ५० अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी मूल्यमा २ सय ५० भन्दा बढी जहाज खरिद अर्डरसमेत गरेको छ। 

निगमभन्दा दुई वर्षपछि उडान सुरु गरेको थाइल्यान्डको राष्ट्रिय ध्वजावाहक थाई एयरवेजले हाल ९० जहाजबाट ३५ देशका ६० अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा उडान गरिरहेको छ। उसले ५७ जहाज अर्डर पनि गरेको छ। उता अफ्रिकाको गरिब राष्ट्र केन्याको सरकारी कम्पनी केन्या एयरवेजले एक दशकभित्र जहाज थपेर १ सय १५ पुर्‍याउने घोषणा गरिसकेको छ। 

यी सामान्य उदाहरणमात्र हुन्। आखिर निगम किन पछाडि पर्‍यो त?, निगम व्यवस्थापनको 'रेडिमेड' जवाफ- 'राजनीतिक हस्तक्षेप।' त्यसमाथि व्यवस्थापन सम्हालेर बसेका उच्च अधिकारीहरू आफैं लाचारी पोख्छन्, 'हुन त हो, हामीसँग अहिले कम्तीमा एक दर्जन ठूला जहाज हुनुपर्थ्यो, तर के मिलेन के मिलेन।'

साढे पाँच दशक लामो अवधिमा निगमले विगतमै भएका जहाजबाहेक नयाँ एउटा पनि किन्न सकेन भने भएका गन्तव्य पनि कटौती गर्दै पाँचमा ओर्लेको छ। योसँग अहिले अन्तर्राष्ट्रिय उडान गर्न जम्मा दुई जहाज छन्। अनि देशभित्र उडाउन पनि दुइटै। 
'हामीले अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा नयाँ जहाज किन्न नसकेको २४ वर्ष भयो भने आन्तरिकका लागि २६ वर्ष,' निगमका प्रवक्ता सरोज कसजुले शनिबार नागरिकसँग भने, 'यो ठूलो विडम्बना हो। हामीले वर्षको एउटा वा नभए दुई वर्षमा एउटा र त्यो पनि नभए चार वर्षमा एउटा गरी अहिलेसम्म एक दर्जन ठूला जहाज किनेकै हुनुपर्थ्यो।'

जहाज किन्ने कुरा सार्वजनिक भयो कि सरकार, राजनीतिक दल, सर्वसाधारण सबैको चासो त्यसैमा हुने र जहाज ल्याउने कुरो त कता हो कता उल्टै 'अब कति कमिसन खाने हुन्' भन्ने विषयले प्राथमिकता पाउने गरेको गुनासो उनको छ। 

तीन वर्षअघि १० अर्ब रुपैयाँमा दुई ठूला जहाज किन्न सुरु गरेको प्रक्रिया सार्वजनिक लेखा समिति, अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, अर्थ मन्त्रालय, सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालयलगायत निकायको 'हस्तक्षेप' पछि रोकिन पुग्यो। ग्लोबल टेन्डरबाट युरोपेली जहाज निर्माता एयरबसलाई जहाज आपूर्तिको ठेक्का दिएका निगमका तत्कालीन कार्यकारी अध्यक्ष सुगतरत्न कंसाकारसहित ६ उच्च अधिकारीले जेलसमेत जानुपर्‍यो। कतैबाट सहयोग नभएको व्यवस्थापनको गुनासो अझै छ। 
एयरबसलाई साढे ५ करोड बैना पठाइसकेपछि जहाज खरिद प्रक्रिया रोकिएको थियो। बैना फिर्ता नहुने सम्झौता भए पनि अन्तिममा एयरबसले फिर्ता दिएको थियो। त्यसयता निगम व्यवस्थापनले जहाज किन्ने आँट गरेको छैन। साढे दुई दशकसम्म दुइटामात्र जहाज उडाउने र नयाँ एउटा पनि किन्न नसक्ने निगम सम्भवतः संसारकै पहिलो वायुसेवा हो।

'जहाज किन्न खोज्दा जेल जानुपर्ने बाध्यता आउँछ। यसरी त कर्मचारी हच्किन्छन्, अनि कसरी काम गर्ने?,' कसजुले भने, '१० अर्बको खरिदमा ५/६ करोड बैना पठाउनु ठूलो कुरो होइन। यो त दुई/तीन दिनको कमाइ हो। इमानदार भएर काम गर्दा पनि समस्या हुँदो रहेछ।'

व्यवस्थापन स्थिर नभएर पनि जहाज किन्न नसकिएको उनको भनाइ छ। 'कर्मचारीमात्र व्यवस्थापन होइनन्, सरकारले नियुक्त गर्ने सञ्चालक समिति पनि हो,' उनले भने, 'कर्मचारीले समितिको निर्देशन पालन गर्ने न हुन्।' भएका जहाज पनि पुरानो भएका भयै छन्। दुई/तीन दिनको फरकमा उड्ने दुइटा टि्वनअटर ४० वर्ष पुराना हुन् भने दुइटै बोइङ ७५७ पनि २५ वर्ष नाघिसके। 'हाम्रो जहाज मर्मत खर्च कूल आम्दानीको २३ प्रतिशत पुग्छ, अरू अन्तर्राष्ट्रिय वायुसेवाको बढीमा ८ प्रतिशत हुन्छ,' उनले भने, 'मर्मतमा खर्च गर्नुभन्दा नयाँ किन्नु नै वेश।'

'अरू देशका वायुसेवासँग दाँज्नुको अर्थ छैन, देश-देश पो दाँज्नुपर्छ,' कसजुले भने, 'हामी गरिब देश हौं, यहाँको राजनीतिक अवस्थादेखि निगमको अवस्था उस्तै छ, तर सबै निकायको सहयोग भए नयाँ जहाज पक्कै आउँछ।'


SUNDAY, 01 JULY 2012 09:34 नागरिक

Read More

Best Western to debut in Nepal

Best Western International (BWI) – the World’s Largest Hotel Chain® – is continuing its rapid expansion in Asia Pacific with the launch of its first hotel in Nepal.
Scheduled to open its doors in the Q1 of 2013, the 60-room Monty’s hotel signed into Best Western hotel chain will be a brand new midscale property in the heart of the Nepalese capital Kathmandu.

The new hotel will be located on Thamel Road, an area of downtown Kathmandu famed for its vast array of local restaurants and boutique shops selling handicrafts and souvenirs, as well as mountaineering outlets catering to Nepal’s booming adventure travel market.

“Nepal’s travel industry is booming, and Best Western is proud to offer a brand new hotel catering to the growing number of tourists wanting to experience this breathtaking country,” said Glenn de Souza, Best Western International’s Vice President International Operations – Asia & the Middle East.

“We are confident that the Monty’s hotel will be extremely popular both with our loyal guests and first-timers. Travelers are increasingly demanding excellent service levels and convenience at reasonable prices, and Best Western is perfectly positioned to meet their needs,” Mr. de Souza added.

The hotel feature includes; free Wi-Fi, local calls and complimentary breakfast at the hotel’s restaurant.

Nepal has witnessed a surge in tourist arrivals in recent years. In 2011, which was designated ‘Visit Nepal Year’ by the country’s Ministry of Tourism, more than 544,000 tourists entered the country through Kathmandu’s Tribhuvan International Airport – 21% more than in 2010.

This trend has continued in 2012, with arrivals increasing 23% in the first four months of this year, to almost 208,000.

With an increasing number of flight connections to Kathmandu, including the launch of new low-cost services by flydubai, Air Arabia, SpiceJet and IndiGo in recent years, demand for this enticing destination looks set to grow and grow.

source: http://www.incentivetravel.co.uk/extensions/8058-best-western-to-debut-in-nepal

Wednesday, 20 June 2012

Read More

निर्देशक तहलाई दैनिक ३ लाखसम्मको खर्च अधिकार

पर्यटन बोर्ड ८ महिनादेखि प्रमुखविहीन

काठमाडौं, असार ६ - लामो समयपछि बसेको नेपाल पर्यटन बोर्डको कार्य समिति बैठकले कार्यकारी प्रमुखको नभएको कारण जनाउँदै निर्देशक तहका कर्मचारीलाई आर्थिक प्रशासन सम्बन्धी असीमित अधिकार प्रत्यायोजन गरेको छ ।

११ सदस्यीय समितिका ७ जना उपस्थिति बैठकले यस्तो निर्णय गरेको हो । तर बैठकमा उपस्थित भएका पर्यटन व्यवसायीको कोटाबाट स्वतन्त्र रूपमा नियुक्त दुई सदस्यले निर्णयप्रति आपत्ति जनाएका छन् । बोर्डका सदस्य रेवत थापा र ध्रुवनारायण श्रेष्ठले नोट अफ डिसेन्ट जारी गर्दै यस्तो निर्णयले थप आर्थिक अनियमितता बढ्ने जिकिर गरे ।

बैठकले निर्देशक तहका कर्मचारीले एक पटकमा ३ लाखसम्मको खर्च गर्न पाउने अख्तियारी दिएको हो । साथै सार्वजनिक खरिद ऐन अनुसार १० लाख रुपैयाँभन्दा बढी भुक्तानी गर्नुपरे कार्यकारी प्रमुखको हस्ताक्षर आवश्यक नपर्ने समेत निर्णय गरेको छ । बोर्डको व्यवस्थापन समितिले भुक्तानी गर्न सक्ने छ ।

राजनीतिक र अदालती कारणले समितिमा केही सदस्य रिक्त रहेको बोर्डको पुसपछि हालै मात्र बैठक बसेको हो । ११ सदस्यीय समितिमा ८ जना रहे पनि आफू अनुकूल निर्णय गराउन नसक्ने संकेत पाएपछि विगतमा बैठक नबोलाइएको केही सदस्यको आरोप छ ।

'एक पटकमा ३ लाख रुपैयाँ भनेको धेरै ठूलो रकम हो, दिनदिनै ३ लाख खर्च गरे महिनामा झन्डै १ करोड खर्च हुन्छ,' श्रेष्ठले भने, 'यस्तो असीमित अधिकारले बोर्डलाई अपारदर्शी बनाउने भएकाले मेरो आपत्ति छ ।'

यसअघि प्रचण्डमान श्रेष्ठ कार्यकारी प्रमुख हुँदा यसैगरी अख्तियार प्रत्यायोजन गरेका थिए । खर्चको जवाफदेहीतामा प्रश्नचिह्न उठेपछि उनले त्यो अख्तियारी फिर्ता लिएका थिए । श्रेष्ठको पदावधि गत कात्तिक १५ मा सकिएपछि बोर्ड कार्यकारी प्रमुखविहीन छ । प्रमुखको नियुक्तिमा सकारले चासो देखाएको छैन । बोर्डको सञ्चालक समिति सदस्य चयन गर्ने विषयमा अदालतमा रहेको मुद्दाको फैसला नहुँदा समेत प्रमुख कार्यकारीको चयन प्रक्रिया अन्योलमा परेको हो ।

बोर्डको आर्थिक नियमावलीमा प्रमुख कार्यकारीको अनुपस्थितिमा महाशाखा प्रमुखको सामूहिक निर्णयका आधारमा खर्च गर्ने व्यवस्था छ । नियमावलीमा सामूहिक भन्नाले सबै महाशाखा प्रमुखको निर्णयलाई मान्ने कि बहुमतलाई भन्ने स्पष्ट व्यवस्था छैन । यसले गर्दा बोर्डका केही महाशाखा प्रमुखले आपत्ति जनाए पनि अधिकृतस्तरका कर्मचारीले निर्णय गरेर खर्च गर्दै आएको स्रोतले बतायो । यसरी अपरादर्शी तरिकाले खर्च हुन थालेपछि बोर्डको प्रशासनले बैंक खाता रोक्का गरेको थियो । समितिको हालै बसेको बैठकले भने बैंक खाता खोल्ने निर्णय समेत गरेको छ ।

'कर्मचारीले गरेका काम कारबाही अपारदर्शी र अनियमित छन्,' थापाले भने, 'त्यसैले तिनको पनि छानबिन हुनुपर्‍यो र अनियमितता गर्न मिल्ने अधिकार दिनु भएन ।' दुवै सदस्यले बोर्डमा विगतमा भएका आर्थिक कारोबारको विशेष लेखापरीक्षण हुनुपर्ने माग समेत गरेका छन् ।

बोर्ड अध्यक्ष एवं पर्यटन सचिव गणेशराज जोशीले भने निमित्तका भरमा बोर्डका कामकारबाही भइरहेकाले केही कानुनी अड्चन आएको दाबी गर्दै अधिकार प्रत्यायोजन गर्नुपरेको बताए । 'निमित्त प्रमुखलाई अधिकार प्रत्यायोजन गरेर बोर्डलाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न यस्तो निर्णय गरेका हौं,'  उनले भने ।

समितिले निमित्तसँग सर्त राखेर अधिकार प्रत्यायोजन गरेको छ । तर असन्तुष्ट थापा र श्रेष्ठले भने सर्त राखेर अख्तियार प्रत्यायोजन गर्नु गैरकानुनी भएको दाबी गरे । 'अधिकार प्रत्यायोजन ऐन नियम र विनियम अनुसार हुनुपर्‍यो,' उनले भने, 'ऐनलाई मिचेर निर्णय गर्नु गैरकानुनी हो ।'

प्रशासनिक ढाँचामा आर्थिक जवाफदेहिता बहन गर्न एक जनालाई जिम्मेवारी दिने गरिन्छ । जिम्मेवारी तोकिएको व्यक्तिबाटै सम्पूर्ण आर्थिक कारोबार हुने गर्छ । यसरी तहगत रूपमा जिम्मेवारी दिँदा अनियमितता बढ्ने उनीहरूको जिकिर छ ।

असन्तुष्ट सदस्यले भने पर्यटन वर्षमा त्यस बेलाको कार्यसमितिले गरेका कामकारबाहीको जिम्मेवारी आफूहरूले लिन नसक्ने जानकारी दिए ।

'त्यसबेला धेरै राम्रा/नराम्रा काम भएका छन्,' असन्तुष्ट श्रेष्ठले भने, 'त्यसको सफाइ दिने काम यो समितिको क्षेत्राधिकार भित्र पर्दैन ।'

समिति सदस्य एवं बोर्डका सदस्य सचिव लक्ष्मण अर्यालले भने कार्यकारी प्रमुख नभएकाले 'डेड लक' को अवस्थामा रहेको कार्यलाई गति दिन यस्तो निर्णय गरिएको दाबी गरे ।

'निजी साझेदारीको अवधारणमा सञ्चालित यो संस्थामा कार्यकारी प्रमुख नहुँदा पर्यटन प्रवर्द्धनका धेरै काम अवरुद्ध भएका छन््' उनले भने, 'त्यसैले कार्य सञ्चालनमा बाधा नपुगोस् अख्तियार प्रत्यायोजन गरिएको हो ।' त्यस्तै समितिले बोर्डको आगामी आर्थिक वर्षको बजेटका लागि अध्यागमन विभागका महानिर्देशक सुरेश अधिकारीको संयोजकत्वमा चार सदस्यीय उपसमिति गठन गरेको छ । उपसमिति सदस्यमा कृष्णप्रसाद आचार्य, थापा, श्रेष्ठ र काशीराज भण्डार्ी छन् । उनीहरूले उपसमितिप्रति पनि आपत्ति जनाएका छन् ।

यता, बोर्ड अध्यक्ष एवं पर्यटन सचिव गणेशराज जोशीले भने असन्तुष्ट सदस्यले नोट अफ डिसेन्ट जारी नगरेको जिकिर गरे । 'उहाँहरूले नोट अफ डिसेन्ट जारी गरेको होइन,' उनले भने, 'केही बुँदामा असन्तोष जनाउँदै सुझाव दिनु भएको हो ।'

उनले दुई सदस्यले असन्तुष्टि जनाए पनि बैठकको निर्णय कार्यान्वयन हुने बताए । 'उहाँहरूको सुझाव अर्को बैठकमा सम्बोधन गरिनेछ ।'

हिसिला यमी पर्यटनमन्त्री हुँदादेखि बोर्डमा सुरु भएको राजनीतिक खिचातानीले कर्मचारीलाई समेत समस्या परेको छ ।

'लुम्बिनी भ्रमण वर्ष भनिएको छ,' स्रोतले भन्यो 'यस्तोमा नियमितका मेलाबाहेक विशेष कार्यक्रम ल्याउन पनि सकिएको छैन ।' स्रोतका अनुसार यस्तोमा कर्मचारीमा समेत काम गर्ने जाँगर हराइसकेको छ ।

प्रकाशित मिति: २०६९ असार ६ 

Kantipur

Read More

पर्यटकीय शुल्क ५ गुणा बढ्यो

काठमाडौं, असार ६ - सरकारले निकुञ्ज र आरक्ष प्रवेश तथा सिकार लाइसेन्स लगायतको दस्तुर बढाएको छ । २०५३ पछि सरकारले सोमबार राजपत्रमा प्रकाशित गरी निकुञ्ज, आरक्ष प्रवेश, सिकार लाइसेन्स, जंगल ड्राइभ, हेलिकप्टर अवतरणदेखि र्‍याफ्टिङ लगायत सेवाको दस्तुर बढाएको हो ।

जंगल सफारीका लागि सबैभन्दा बढी पर्यटक भित्रिने चितवन निकुञ्जको प्रवेश शुल्क स्वदेशीका लागि २० रुपैयाँबाट वृद्धि गरी १ सय, सार्क मुलुकका नागरिकका लागि २ सयबाट ७ सय ५० रुपैयाँ तोकिएको छ । त्यस्तै अन्य देशका नागरिकका लागि ५ सयबाट १ हजार ५ सय रुपैयाँ तोकिएको छ ।

राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागका महानिर्देशक कृष्णप्रसाद आचार्यले डेढ दशकदेखि शुल्क एउटै रहेकाले समय अनुकूल बढाउनुपर्ने देखिएको बताए । 'विद्यमान शुल्क धेरै पुरानो थियो,' उनले भने, 'त्यसैले समाय अनुकूल अद्यावधिक गरिएको हो ।'

बर्दिया निकुञ्जसहित पर्सा, कोसीटप्पु र शुक्लाफाँटा वन्यजन्तु आरक्षमा भने नेपालीका हकमा २० रुपैयाँबाट ५०, सार्क मुलुकका लागि ५० बाट ५ सय र अन्य विदेशीका हकमा ५ सयबाट १ हजार रुपैयाँ बनाइएको छ । पर्यटकले निकुञ्ज कार्यालयमा शुल्क बुझाउनुपर्ने हुन्छ ।

हिमाली निकुञ्जहरू सगरमाथा, लाङटाङ, रारा, से-फोक्सुन्डो, मकालु वरुण र खप्तडमा भने सार्क मुलुकका नागरिकका लागि १ सयबाट १ हजार ५ सय र अन्य विदेशीका हकमा १ हजारबाट ३ हजार रुपैयाँ निर्धारण गरिएको छ । हिमाली निकुञ्जमा स्वदेशीलाई निःशुल्क प्रवेशको व्यवस्था छ ।

चितवन निकुञ्जमा एक दिन जंगल ड्राइभ गर्दा कारको २ हजार, जिपको ४ हजार र भ्यानको ५ हजार रुपैयाँ दस्तुर निर्धारण गरिएको छ । त्यस्तै चितवन निकुञ्ज सहित सबै आरक्षमा एक पटक हेलिकप्टर अवतरण गर्दाको दस्तुर ५ हजार रुपैयाँ तोकिएको छ । कोसीटप्पु, पर्सा र शुक्लाफाँटा वन्यजन्तु आरक्षभित्र कार, जिप र भ्यानबाट जंगल ड्राइभ गर्दा क्रमशः १, २ र ३ हजार रुपैयाँ दस्तुर तोकिएको छ ।

बर्दिया निकुञ्जमा कार, जिप र भ्यानबाट व्यावसायिक जंगल ड्राइभ गर्दा क्रमशः १, २ र २ ५०० रुपैयाँ दस्तुर निकुञ्जलाई बुझाउनुपर्ने छ ।

सरकारले सिकार लाइसेन्सको समेत दस्तुर बढाएको छ । जिल्ला सिकार लाइसेन्सको स्वदेशीका लागि ५ हजार, सामान्य सिकार लाइसेन्सको स्वदेशीका लागि ६ हजार र विदेशीका लागि ५० हजार, पन्छी सिकार लाइसेन्सका लागि स्वदेशीका लागि २ हजार र विदेशीका लागि १० हजार रुपैयाँ दस्तुर कायम गरिएको छ ।

पेसेवर सिकारी लाइसेन्सका लागि -५ वर्ष) स्वदेशीका लागि एक लाख र विदेशीका लागि ५ लाख रुपैयाँ दस्तुर निर्धारण गरिएको छ । त्यस्तै, निकुञ्ज/आरक्षभित्र हात्ती सफारी गर्दा स्वदेशीका लागि २ सयबाट ५००, सार्कका लागि ४०० बाट एक हजार पाँच सय र अन्य विदेशीका लागि दुई हजार पाँच सय रुपैयाँ तोकिएको छ ।

वन्यजन्तु सिकारको दस्तुरसमेत बढाइएको छ । नेपालको एकमात्र ढोरपाटन सिकार आरक्षमा बर्सेनि पर्यटक नाउर र झारलको सिकार गर्न आउँछन् ।

Kantipur

Read More

बोर्डको विवादले पर्यटन वर्षको १२ करोड फ्रिज

काठमाडौं, ३२ जेठ  - नेपाल पर्यटन बोर्डभित्र सीईओ र सञ्चालक नियुक्तिलगायतका विवाद उत्र्कषमा पुगेपछि पर्यटन वर्ष सचिवालयको कोषमा रहेको १२ करोड रुपैयाँ फ्रिज हुने भएको छ । नेपाल सरकारले पर्यटन वर्ष २०११ मनाउँदा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रवद्र्धनका लागि भन्दै २५ करोड रुपैयाँ बजेट छुट्याएको थियो ।
पर्यटन वर्ष समापन भइसकेको अवस्थामा पर्यटन वर्ष कार्यक्रम कार्यान्वयन सचिवालय स्वतः भंग भइसकेको छ । सचिवालय नभएको अवस्थामा पर्यटन वर्षमा घोषणा गरिएका कार्यक्रमलाई भने निरन्तरता दिन नेपाल पर्यटन बोर्डले व्यवस्था गर्ने बताइएको छ । पर्यटन वर्ष २०११ मा राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा नेपालको प्रवद्र्धन कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियो भने चिन र भारतमा गर्ने भनिएको प्रवद्र्धन कार्यक्रम अझै सञ्चालन गरिएको छैन ।  
पर्यटन वर्षमा  बीबीसी र सिएनएनमा ८ करोड रुपैयाँ खर्च गरिएको थियो । त्यस्तै गरी अन्य आन्तरिक प्रवद्र्धनका लागि पनि झन्डै ५ करोड रुपैयाँ खर्च गरिएको थियो  भने चीन र भारतको प्रवद्र्धनका लागि ६ करोड रुपैयाँ छुट्याईकोमा हालसम्म कुनै कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छैन ।
भारत र चीनमा प्रवद्र्धन कार्यक्रम सञ्चालन गर्नका लागि कुनै पनि प्रावधानले नछेक्ने भए पनि बोर्डको विवादले गर्दा हुन नसकेको बोर्डका निमिक्त कार्यकारी अधिकृत सुवास निरौला बताउँछन् । “अहिले सबै कार्यक्रम गर्नका लागि सीईओ नियुक्ति प्रक्रियामा लगेर जोड्ने गरेकाले बोर्डले गर्ने कार्यक्रमहरू प्रभावित भएको छ,”  निरौलाले भने । चीन र भारतमा प्रवद्र्धन गर्ने कार्यक्रमलाई कसैले पनि छेक्न नमिल्ने भए पनि बोर्डको विवादले गर्दा राकिएको निरौलाको भनाइ छ ।
पर्यटन वर्षमा धेरै कार्यक्रम सञ्चालन गर्न नसकिएको तर त्यसको निरन्तरता भने बोर्डले २०१२ मा दिनुपर्ने भनी उल्लेख गरिएको छ, तर बोर्ड आफैं विवादमा परेपछि सबै प्रक्रिया रोकिएकाले प्रवद्र्धनको कार्यक्रम गरिएका छैनन् ।
पर्यटन वर्ष २०११ ले नेपालको सबैभन्दा राम्रो बजार दुई छिमेकी मुलुक भारत र चीनलाई उल्लेख गर्दै पर्यटन प्रवद्र्धन कार्यक्रम गराउन ६ करोड रुपयाँ बजेट छुट्याइएको थियो ।       
पर्यटन वर्षको सचिवालयमा हाल १२ करोड रुपैयाँ रहेको र त्यसले विभिन्न प्रवद्र्धन कार्यक्रम सञ्चालन गरिने उल्लेख भए पनि त्यसका लागि अर्थमन्त्रालयले स्वीकृत दिनुपर्ने भएकाले बोर्डले खर्च गर्न सकेको छैन । उक्त रकम खर्च गर्नका लागि पर्यटन मन्त्रालयले अर्थलाई पत्र लेख्नुपर्ने र अर्थमन्त्रालयले पनि अवस्था हेरेर मन्त्रिपरिषद्को समेत स्वीकृति आवश्यक पर्ने भएकाले रोकिएको निरौलाले जानकारी दिए ।  
खर्च गर्न पाउने ६ करोड रुपैयाँ नै बोर्डको विवादका कारण खर्च हुन नसकेकाले पर्यटन वर्ष सचिवालयको रकम खर्च गर्ने कुरा त झनै परको कुरा भएको निरौलाले बताए । मन्त्रालयले निमित्त कार्यकारी अधिकृतलाई कुनै पनि अधिकार नदिएकाले पनि बोर्डले गर्ने प्रवद्र्धनका कार्यक्रम प्रभावित भएको उनको भनाइ छ ।
बोर्डको जिम्मेवारी नै प्रवद्र्धन गर्ने र धेरैभन्दा धेरै विदेशी पर्यटक नेपाल भित्र्याउने भए पनि पर्यटन वर्षकै रकम खर्च गर्न नसक्नुले राम्रो सन्देश नगएको निरौलाको बुझाइ छ ।  
पर्यटन बोर्डमा गत कार्तिक महिनादेखि सीईओ नहुँदा पर्यटन प्रवद्र्धनका कार्यक्रमहरू रोकिँदै आएको छ ।  नेपाल पर्यटन बोर्डको सीईओ छनोट प्रक्रियामा पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय उदासीन भएकाले समस्या लम्बिँदै गएको व्यवसायीले आरोप लगाउँदै आएका छन् ।  
सर्वोच्च अदालतले गत माघ ४ गते पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले प्रक्रिया विपरीत नेपाल पर्यटन बोर्डको सीईओ छनोट प्रक्रिया अगाडि बढाएको भन्दै कुनै पनि कार्य गर्न रोक्न अन्तरिम आदेश दिएको थियो ।    




 2012-06-15
Karobaar Daily

Read More

निगमले जहाज चार्टरमा दिने

सुशील भट्टराई, काठमाडौं, असार १- जहाज अभाव झेलिरहेको राष्ट्रिय ध्वजावाहक नेपाल वायुसेवा निगमले एक विदेशी कम्पनीका लागि आफ्ना जहाज 'चार्टर' मा उडाउने भएको छ। यसका लागि थप प्रक्रिया अगाडि बढाउन उसले तालुक मन्त्रालय संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनलाई पत्राचार गरेको छ। जहाज चार्टर गर्दा आम्दानी बढी हुने भएपछि निगम व्यवस्थापन यो प्रक्रियामा अगाडि बढेको हो।

निगम व्यवस्थापनका अनुसार ताइवानको जहाज चार्टर गर्ने एक निजी कम्पनी सिनो अमेरिकनले जहाज चार्टरमा उपलब्ध गराइदिन प्रस्ताव गरेपछि प्रक्रिया अगाडि बढाइएको हो।

'ताइवानी कम्पनीले चार्टर प्रस्ताव गरेपछि हामी सकारात्मक भयौं र प्रक्रिया अगाडि बढाएका हौं,' निगमका नायब महाप्रबन्धक तथा प्रवक्ता राजुबहादुर केसीले बिहीबार नागरिकसँग भने, 'ताइवानको सम्बद्ध निकायसँग यसबारे पहल गरिदिन पर्यटन मन्त्रालयलाई पत्र पठाएका छौं तर, जवाफ आउन बाँकी छ।'
केसीका अनुसार सिनो अमेरिकनले सातामा एउटा चार्टर उडान गर्न प्रस्ताव गरेको हो। उसले प्रतिघन्टा उडानवापत् १३ हजार २ सय ६० अमेरिकी डलर (११ लाख ९३ हजार ४ सय रुपैयाँ) भाडा दिने प्रस्ताव गरेको छ। काठमाडौंबाट ताइवान दुईतर्फी उडान अवधि ११ घन्टा हो।

'एउटा उडानबाट हामीलाई १ करोड ३१ लाख रुपैयाँ आम्दानी हुन्छ। महिनामा चार उडान गर्दा ५ करोडभन्दा बढी छुट्टै आम्दानी हुन्छ,' उनले भने, 'सिनो अमेरिकनले पहिलो चरणमा तीन महिनाका लागि सम्झौता गर्न प्रस्ताव गरेको छ।'

ताइवानको सिनो अमेरिकनमात्र नभई जापानलगायत अन्य देशबाट चार्टरको माग आइरहे पनि जहाज अभावका कारण समस्या परिरहेको केसीले बताए। 'पर्याप्त जहाज नहुँदा नियमित उडान त कटौती गर्न वाध्य छौं,' उनले भने, 'त्यसमाथि चार्टरको माग बढिरहँदा हामीलाई थप दबाब परेको छ।'
जहाज भएसम्म जसले चार्टर मागे पनि दिने उनले बताए। विदेशी कम्पनीमात्र होइन, निगमले स्वदेशबाटै आइरहेका माग पनि पूरा गर्न सकेको छैन। नेपाली सेना, जनपद र सशस्त्र प्रहरीबाट विभिन्न देशमा जाने शान्ति सेना बोक्न गरिएको बारम्बारको आग्रह पनि निगमले पूरा गर्न सकेको छैन।

निगमले पहिलो पटक जहाज चार्टरमा उडाउन लागेको भने होइन। विगतमा पनि निगमले जापानी सहर नागोया, ओसाकादेखि युनिफिल शान्ति मिसन, लेबनान, ब्रुनाईसम्म जहाज चार्टर गरेको केसीले जानकारी दिए।

निगमले हाल १ सय ९० सिट क्षमताका दुई बोइङ बोइङ ७५७ जहाजबाट पाँच अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा उडान गरिरहेको छ। साढे दुई दशकअघि निगमले अर्का दुई बोइङ ७२७ बाट पनि चार्टर उडान गरेको थियो।

'पर्याप्त जहाज भए प्रशस्त आम्दानी गर्न सकिन्थ्यो, तर विडम्बना त्यसो हुन सकेको छैन,' प्रवक्ता केसीले भने, 'कुवेत र साउदी अरब उडान गर्न पनि माग आएको आयै छ।' खाडीका नयाँ गन्तव्यमा राम्रो व्यापारको सम्भावना रहे पनि जहाज अभावकै कारण त्यतैका वायुसेवाले आम्दानी गरिरहेका उनले बताए।
उनका अनुसार विगतमा युरोपेली जहाज निर्माता कम्पनी एयरबससँगको जहाज खरिद सम्झौता कार्यान्वयनमा आएको भए निगमसँग हाल कम्तीमा नयाँ तीन जहाज उडिरहेका हुन्थे भने चौथो जहाज आउने तयारीमा हुन्थ्यो।

'त्यसपछि अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि निगमसँग ६ जहाज हुन्थ्यो। यति जहाजले वार्षिक १५ अर्ब रुपैयाँबराबरको कारोबार गर्थ्यो,' केसीले भने, 'यो परिमाण भनेको मुलुकको हवाई उद्योगको कुल कारोबारको २० प्रतिशत हो। तर, विडम्बना अहिले हाम्रो बजार हिस्सा जम्मा चार प्रतिशतमात्र छ।'
निगमले हाल दुई ठूला जहाजबाट अहिले सातामा १५ उडान गरिरहेको छ। क्वालालम्पुर सातामा ६ तथा हङकङ, बैंकक र दुबई-दोहाका लागि तीन-तीन उडान भइरहेको छ। नयाँदिल्ली गन्तव्य भने ६ महिनादेखि रद्द गरेको छ। त्यहाँ दैनिक एक उडान गर्थ्यो।

source : Nagariknews

Read More

जहाजको सिट क्षमतामा नेपाल ९१ औं स्थानमा

काठमाडौं, जेष्ठ ३२ - अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा सिट क्षमताका आधारमा नेपाल विश्वमा ९१ औं स्थानमा छ । 

सेन्टर फर एभिएसन (कापा) को तथ्यांक अनुसार साताको ६८ हजार ६ सय २७ सिट क्षमतामा अन्तर्राष्ट्रिय विमान कम्पनीले नेपालबाट उडान गरिरहेका छन् । नेपालले पुराना हवाई सेवा सम्झौता संशोधन गर्दै उडान गर्न सक्ने सिट क्षमता बढाएपछि विश्वका २ सय ३१ मुलुकमध्येमा ९१ औं स्थानमा पुग्न सफल भएको हो । आन्तरिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय दुवैका सिट क्षमताका आधारमा भने नेपाल ९३ औं स्थानमा छ । यी दुवै गरी यहाँ उडान गर्ने विमान कम्पनीले ८८ हजार ८ सय ९० सिट सुविधा दिइरहेका छन् । त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल साँघुरो हुदाँहुँदै पनि यति सिट सुविधा यात्रुका लागि राम्रो भएको विज्ञहरू बताउँछन् ।

'भएको सिट सुविधालाई नेपालले भने सदुपयोग गर्न सकेको छैन,' हवाईविज्ञ कुमार चालिसेले भने, 'जति सिट खपत भएको सबै अन्तर्राष्ट्रिय विमान कम्पनीले प्रयोग गरेका छन् ।' बाह्य मुलुकबाट आउने विमान कम्पनीको संख्या २९ पुगेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय हवाई यातायात सञ्जालका लागि नेपाल १ सय २३ औं स्थानमा छ । तर सञ्चालित विमान कम्पनीका आधारमा नेपाल सूचीमै छैन । सरकारले यहाँबाट स्वदेशी विमान कम्पनीले पनि अन्तर्राष्ट्रिय उडान गर्न पाउलान् भनेर सम्झौतामा सिट क्षमता बढाएर ठाउँ राखिदिएको हो । 'केही नेपाली कम्पनीले अन्तर्राष्ट्रिय उडानको अनुमति लिए पनि टिक्न सकेनन्,' उनले भने, 'यस्तोमा सिट क्षमतालाई हेरेर मात्र मख्ख पर्ने स्थिति छैन ।'

यहाँबाट नेपाल वायुसेवा निगमले मात्र 'सेड्युल' अन्तर्राष्ट्रिय उडान गरिरहेको छ । उसको हिस्सा यो क्षेत्रमा जम्मा ४ प्रतिशतमा सीमित छ ।

त्यस्तै बुद्धले भारतको एक/दुई गन्तव्यमा उडान गरिरहेको छ । एयर ट्राफिक मुभमेन्टका आधारमा नेपाल एसिया प्यासिफिकमा तेह्रौं स्थान रहेको नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले जनाएको छ । सन् २०११ मा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको एयर ट्राफिक मुभमेन्ट १ लाख १ हजार ९ सय ९३ थियो ।

अघिल्लो वर्ष यो संख्या ९९ हजार २ सय ८१ रहेको विमानस्थलको तथ्यांक छ । त्यस्तै चीनको अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा १९ लाख ८८ हजार ८ सय ६३ सिट क्षमता छ । विश्वभरमा चीन ७ औं स्थानमा छ । कापाको तथ्यांक अनुसार भारत १९ औं स्थानमा छ ।

त्यस्तै ट्राभल एन्ड टुरिजम कम्पिटिटिभ रिपोर्ट अनुसार हवाई यातायात पूर्वाधारमा नेपाल १ सय ३९ मुलुकमध्ये १ सय १६ स्थानमा छ । रिपोर्टमा औसत मापदण्डका लागि दिइएको सूचांकभन्दा नेपाल पछाडि छ । पूर्वाधारका लागि औसत मापदण्डका रूपमा ४ दशमलव ८ अंक राखिएकामा नेपालको ३ दशमलव ५ मात्र छ । नेपाल वायुसेवा निगमले १९५८ देखि उडान सुरु गरेपछि नेपालमा हवाई सेवाको सुरुवात भएको हो । हालसम्म आइपुग्दा उड्डयन क्षेत्रले प्रत्यक्ष ४ हजारलाई रोजगारी दिएको छ । प्राधिकरणका अनुसार यो संख्या विमान कम्पनीमा काम गर्ने कर्मचारीको मात्र हो । यस बाहेक सबै विमान कम्पनीले अन्य सेवा प्रदायक संस्थाबाट समेत जनशक्ति लिने गरेका छन् । ती जनशक्तिको संख्या यकिन नभएको प्राधिकरणका महानिर्देशक त्रिरत्न मानन्धरले बताए । 'प्राधिकरणको मात्र विमानस्थलमा खटिएका कर्मचारी र सेवा प्रदायकबाट लिइएको जनशक्ति गरी दुई हजारले काम गरिरहेका छन्,' उनले भने । विश्वभर भने उड्डयन क्षेत्रले ५ करोड ७० लाखलाई रोजगारी दिएको छ ।

२०६९ जेष्ठ ३२ Kantipur

Read More

रोल्पा–रुकुममा युद्ध पर्यटनको सम्भाव्यता अध्ययन

युगबोध समाचारदाता
घोराही, ३० जेठ । नेपालमा एक दशकसम्म चलेको सशस्त्र युद्धको उद्गमस्थल र मुख्य प्रभावक्ष्ँेत्रको रुपमा रहेका राप्तीका पहाडी जिल्लाहरुमा युद्ध पर्यटनको विकास गर्न प्रारम्भिकरुपमा सम्भाव्यता अध्ययन गरिएको छ । सरकारी सहयोग तथा रोल्पाकै एक गैरसरकारी संस्था माण्डवी बहुउद्देश्यीय समाज विकास केन्द्रले एक हप्ता लगाएर रोल्पा र रुकुमका विभिन्न स्थानको सम्भाव्यता अध्ययन गरेको हो ।
‘हामी यो क्षेत्रमा धेरै घुमे पनि गहिरोरुपमा र पर्यटकीय कोणबाट अध्ययन गर्न पाएका थिएनौं’– एक हप्ता लामो अध्ययनपछि अध्ययन टोलीका प्रमुख एवं समाज विकास केन्द्रका अध्यक्ष चेतन कु“वरले भन्नुभयो– ‘प्युठानको लिस्नेदेखि रोल्पा हु“दै रुकुमको सिस्नेसम्म सबै पर्यटकीय दृष्टिले अत्यन्त ऐतिहासिक र रमणीय स्थल छन्, यसको सही व्यवस्थापन र उचित प्रचारप्रसार हुन सक्यो भने युद्ध पर्यटनको राम्रो सम्भावना देखेका छौं ।’
अध्ययन टोलीले रोल्पाको थवाङलाई केन्द्र बनाएर ‘सिस्ने जलजला आधार क्षेत्र’ को रुपमा पर्यटन प्याकेज बनाउन सकिने सम्भाव्यता औंल्याएको छ । अध्ययन टोलीका सदस्य एवं पत्रकार दीपेन्द्र रोकायका अनुसार ऐतिहासिकस्थल थवाङलाई केन्द्र बनाएर बलिदान गाउ“को रुपमा चर्चित जेलवाङ, जहा“ कम्युन पनि छ, त्यहा“ सुनखानी, फलाम खानी धाङ्सी सिंजा, युद्धकालमै माओवादीको दश दिन लामो केन्द्रीय समिति बैठक बसेको फुन्टिवाङ, रेडियो जनगणतन्त्र प्रसारण गरिएको फुन्टिवाङ डा“डो, माओवादीको तेस्रो राष्ट्रिय सम्मेलन गर्न भनेर निर्माण शुरु गरिएको भूमिगत घर (जुन हालसम्म पूरा भएको छैन) लाई पर्यटकीय प्याकेजमा जोड्न सकिने छ ।
तेस्रो राष्ट्रिय सम्मेलन गर्न भनेर निर्माण शुरु गरिएको भूमिगत घरलाई पूर्णता दिएर म्यूजियमको रुपमा विकास गर्नुपर्ने सुझाव पनि टोलीले दिने भएको छ । त्यस्तै माओवादीले युद्धकालमा आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रको विकास गर्ने भन्दै थवाङको चालावाङमा ३६ हजार स्याउका विरुवा रोपेर शुरु गरेको स्याउ फार्मलाई पनि पर्यटकीय क्षेत्रको रुपमा विकास गर्न सकिने तर माओवादीले गाउ“ छाडेस“गै अलपत्र परेको सो बगैंचालाई पुनः संरक्षण गर्नुपर्ने अध्ययन टोलीको सुझाव छ ।
त्यसैगरी हाल २२ घरको सहभागिता रहेको थवाङकै अजम्बरी जनकम्युन, हालका प्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईलाई कारवाही गर्ने निर्णय लिन बैठक बसेको लावाङ, डिएसपी ठूले राई अपहरणमा परेको, बालबालिकाले पढिरहेको विद्यालयमा बम खसाइएको तथा युद्धकालमै संघीयताको अभ्यास गर्न देशभरिमै पहिलोपटक मगरात जनसरकारको अधिवेशन भएको रुकुमको महत, महिनौंसम्म ठूला–ठूला सैन्य तालिम चल्ने गरेको महतकै तमारी, जननमूना अस्पताल रहेको ओत रोल्पा, सहिद मार्ग, माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डले घर छाडेको केहीबेर उहा“ बसेको घरमा सेनाले बम हानेको रोल्पाको राङ्सी गाउ“, युद्ध शुरु नहु“दै प्रहरीले माओवादी कार्यकर्ताको हत्या गरेको चप्काखोला, युद्ध शुरु हुनुभन्दा अघि ठूलो भिडन्त भएको र रोमियो अप्रेशन शुरु भएको तथा युद्धका क्रममा सरकारी फौजतर्फ ठूलो हताहती भएको  रोल्पाको गामलाई पनि समेटेर युद्ध पर्यटकीय क्षेत्र बनाउनुपर्ने अध्ययन टोलीका सदस्य रोकायले बताउनुभयो ।
त्यस्तै अध्ययन टोलीले रुकुम चुनवाङको पनि सम्भाव्यता अध्ययन गरेको छ । माओवादीले सशस्त्र युद्ध छाडेर शान्तिपूर्ण आन्दोलनमा आउने ढोका खोलेको विश्वास गरिएको बहुचर्चित बैठक बसेको स्थल चुनवाङलाई बहुआयामिकढंगले पर्यटकीय क्षेत्र बनाउने सम्भावना रहेको टोली प्रमुख कु“वरले जानकारी दिनुभयो । माओवादी बैठक बसेको स्थल भेरीडा“डामा सरकारको झण्डै १० लाखको सहयोगमा अहिले स्थानीय युवाहरुले खुला म्यूजियम र पार्क बनाउने काम गरिरहेकाले पर्यटन प्रवद्र्धनको आशा झनै बढेको र आफूहरुले गैरीगाउ“ चुनवाङवासीस“ग अन्तक्र्रिया गर्दा आशा र उत्साह व्यक्त गरेको उहा“ले बताउनुभयो ।
त्यस्तै रोल्पाका होलेरी, सुकीदह, गुम्चाल, भावाङ, टिला, दहवन, उ“घा, रुकुमका रुकुमकोट, पिपल, आठबीसकोट राडी, खारा, सल्यानको गु“रासेलगायतका क्षेत्रलाई युद्ध पर्यटकीयस्थलको रुपमा विकास गर्न सरकारलाई सुझाव दिइने अध्ययन टोलीले जनाएको छ । ‘जनताले भनेजस्तो पनि नभएको, संविधान पनि नबनेको र हिजो युद्ध गर्ने माओवादीभित्र पनि आन्तरिक विवाद चर्केकाले यो बेलामा रोल्पा रुकुमका जनता निकै निराश देखिएका छन्’– अध्ययन टोलीका प्रमुख कु“वरले भन्नुभयो– ‘अब सबै सकियो, सपना अधुरै रहने भए भनेर निराशा फैलाउनुभन्दा पनि नया“ तरीकाले इतिहासलाई युग–युगसम्म जीवन्त राख्न र युद्धका अवशेषहरुलाई जनताको आर्थिक समृद्धिका कार्यक्रमस“ग जोडेर युद्ध पर्यटनको विकास गर्दै जनतामा आशा, उत्साह र नयॉ विश्वासको पुनरावृत्ति गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ ।’ सरकारले सन् २०१३ लाई सिस्ने–जलजला पर्यटन वर्ष घोषणा गरिसकेकाले अब पर्यटनका पूर्वाधार विकास, पर्यटक व्यवस्थापन र प्रचारप्रसारमा जोड दिन तत्काल पहल थाल्नुपर्ने अध्ययन टोलीको सुझाव छ ।

Source : Naya Yuga Bodh Daily June 13, 2012

Read More

मलेसियाका दुई ठूला वायुसेवा नेपाल आउने

२३ जेठ, काठमाण्डौं । मलेसियाका दुई ठूला वायुसेवा कम्पनीले काठमाण्डौंका लागि नयाँ उडान भर्ने भएका छन् । स्वदेशी निजी क्षेत्रकै एउटा कम्पनीले भने मलेसिया उडाउने तयारी गरिरहेको छ ।

मलेसियाको राष्ट्रिय ध्वजाबाहक मलेसिया एयरलायन्स र त्यहाँको निजी क्षेत्रको एयर एसिया एक्सले क्वालालम्पुरबाट काठमाण्डौं उडान गर्न लागेका हुन् । एयर एसिया सस्तो तर, लामो दुरीमा उडान गर्ने बजेट एयरलायन्स हो । नेपालबाट भने बिबि एयरवेजले क्वालालम्पुरसम्म उडान भर्ने तयारी गरिरहेको छ ।

‘मलेसिया एयरलायन्सले आगामी भदौ १६ गतेदेखि काठमाण्डौंमा उडान भर्नेछ,’ नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका महानिर्देशक त्रिरत्न मानन्धरले जानकारी दिनुभएको खबर आजको नागरिक दैनिकले छापेको छ । एयर एसियाले भने असार १९ गतेबाट उडान भर्ने तालिका मागेको छ ।

एयर एसियाले ३ सयभन्दा बढी यात्रु क्षमताका एयरबस ए ३३० – ३०० जहाजबाट उडान गर्ने योजना बनाएको छ । मलेसिया एयरलायन्सले १ सय १५ जहाजबाट विश्वका ६० गन्तव्यमा उडान गरिरहेको छ भने थप ५१ जहाज खरिद अर्डर पनि गरेको बताईएको छ । त्यस्तै एयर एसिया ११ जहाजबाट १३ गन्तव्यमा उडिरहेको छ, उसले पनि २९ वटा जहाज अडर गरेको छ ।

Read More

निगमका जहाज ताराले उडाउन थाल्यो

काठमाडौं, जेठ १ (नागरिक)-निजी क्षेत्रको आन्तरिक वायुसेवा कम्पनी तारा एयरले राष्ट्रिय ध्वजावाहक नेपाल वायुसेवा निगमसँग भाडामा लिएका दुईमध्ये एउटा जहाज सञ्चालनमा ल्याएको छ। 

एक दशकदेखि उड्न नसक्ने गरी त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा 'ग्राउन्डेड' उक्त जहाज नागरिक उड्डयन प्राधिकरण र अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन महासंघको मापदण्डअनुसार आफ्नै ह्यांगरमा स्वदेशी र विदेशी प्राविधिकबाट मर्मतसम्भार गरी ताराले उडान सञ्चालनमा ल्याएको हो।
'निगमसँग भाडामा लिएका दुईमध्ये एउटा टि्वनअटर सबै मर्मत गरेपछि शनिबारबाट उडान गर्न थाल्यौं,' ताराका उपनिर्देशक सरलसमशेर राणाले आइतबार नागरिकसँग भने, 'पहिलो उडान लुक्लाका लागि गर्‍यौं।'
निगमले १९ सिट क्षमताका दुई टि्वनअटर जहाज प्रतिस्पर्धा गराएर निजी कम्पनीलाई भाडामा दिन गत मंसिर २५ मा सार्वजनिक प्रस्ताव आह्वान गरेको थियो। १५ दिन म्याद दिइएको सूचनापछि ताराको मात्र प्रस्ताव परेको थियो। तारा यती एयरलाइन्सअन्तर्गतको कम्पनी हो।
कलसाइन ९एन-एबिएम र ९एन-एबिक्यु भएका जहाजमध्ये एबिएमले उडान सुरु गरेको हो। यसले वैशाख २८ मा सफल परीक्षण उडान गरेको थियो। 'दुईमध्ये एउटालाई चौबीसै घन्टा नेपालगन्जमै राख्छौं र उतैबाट उडान गर्छौं,' राणाले भने, 'यसअघि नेपालगन्जमा नियमित उडान गर्न सकिएको थिएन, अब नियमित हुन्छ।'
यी दुईसहित अब तारासँग एउटा डोर्नियर, एउटा सिंगल इन्जिन पिलाटस पोर्टर र पाँचवटा टि्वनअटर जहाज भएका छन्। कम्पनीले लुक्ला, फाप्लु, मनाङ, सिमिकोट, जुम्ला, जोमसोम, डोल्पा, लामिडाँडा, पोखरा, सुर्खेत, रुम्जाटार, मन्थलीसहित चार्टर उडान गरिरहेको छ। उसले दैनिक एक दर्जन उडान गर्छ। 'अर्को टि्वनअटर एबिक्युको मर्मतसम्भार तीन साताभित्र सकिन्छ,' राणाले भने।
जहाज भाडामा लिन निगमले राखेका सबै प्रस्ताव ताराले स्वीकार गरेको थियो। त्रिभुवन विमानस्थलमा ग्राउन्डेड ती दुई जहाज जे-जस्तो अवस्थामा छन्, तिनको पहिलो अनुमानित मूल्यांकन गरिएको रकम १३ लाख ४४ हजार ५ सय ८ अमेरिकी डलरबराबर रकम १० वर्षका लागि बैंक ग्यारेन्टी पेस गर्नुपर्ने थियो। निगमले पुनः मूल्यांकन रकम बढाएर २० लाख डलर पुर्‍याएको थियो। ताराले यसलाई पनि स्वीकार गरेको थियो।
निगमका अनुसार १० वर्षका लागि ती जहाज भाडामा लिएवापत् ताराले एउटाबाट मासिक २४ हजार डलर तिर्ने सम्झौता गरेको छ। ताराका अर्का एक अधिकारीले दुर्गम भेगमा रहेको आफ्नो बजार जोगाइ राख्न निगमका जहाज भाडामा लिएको हो। बजारमा टि्वनअटर जहाज नपाएकाले ग्राउन्डेड नै भए पनि निगमको जहाज लिइएको हो। 'दुइटै जहाज मर्मत गर्न करिब ४० लाख डलर खर्च लाग्ने अनुमान छ' उनले भने।
ताराले भाडामा लिएका दुवै जहाज निगमले झन्डै ४० वर्षअघि क्यानडाबाट अनुदानमा पाएको थियो। भाडामा दिँदा दुवैमा इन्जिन थिएनन्। जहाजका 'फ्रेम' मात्र भाडामा दिइएको हो। ती सबै ताराले व्यवस्था गरेको हो।
सम्झौताअनुसार ताराले निगमलाई न्यूनतम मासिक भाडा दर पहिलो सात वर्षसम्म प्रतिमहिना एक जहाजको २४ हजार डलर र त्यसपछि थप २ हजार डलर गरी २६ हजार डलर दिनुपर्ने छ। यो भाडा दरमध्ये ५० प्रतिशत जहाज मर्मत खर्चवापत् कटाएर बाँकी प्रतिमहिना प्रतिजहाज १२ हजार डलर दिनुपर्ने छ। सात वर्षपछि भाडामा प्रतिमहिना थप १ हजार डलर बुझाउनुपर्ने र जहाज मर्मतसम्भारको सबै खर्च बेहोर्नुपर्ने सर्त छ।
त्यसै गरी जहाजको 'हल र लायबिलिटिज' बिमाका लागि 'स्ट्यान्डर्ड एभिएसन इन्स्योरेन्स पोलिसी' अपनाइ प्रस्तावकले नै बेहोनुपर्ने र जहाजको बिमा रकम निर्धारण गर्दा कम्तिमा निगमले उडान गरिरहेको समान उमेरको जहाज सरह हुनुपर्ने, भविष्यमा जहाज दुर्घटना भए क्षतिपूर्ति पाइने बिमा रकम आधा-आधा निगम र ताराले पाउनेछन्।
ताराले १० वर्षपछि जहाज फिर्ता गर्दा उडानयोग्य अवस्थामै हुनुपर्ने र दुईमध्ये एउटा जहाज भाडा अवधिभर निगमले तोकेका दुर्गम भेगमा उडाउनुपर्ने सर्त पनि छ।

Source: MONDAY, 14 MAY 2012नागरिक

Read More

४ यात्री, १५५५ किलोमिटर, ९९ दिन

सुदीप श्रेष्ठ/श्याम भट्ट, काठमाडौं, वैशाख १६ - १,५५५ किलोमिटर यात्रा गरेर ९९ दिनपछि फर्केका यी चारजनालाई हामीले बुधबार कुपण्डोलको समिट होटलमा एकैचोटि भेट्यौं। कपाल, दाह्रीजुँगा झ्याप्प पालेका। सौरभ भन्दै थिए, 'वनबासबाट फर्केका ऋषिजस्ता देखिँदैछौं, है?'

'ऋषिहरूलाई र्झैँ प्रवचन दिन पनि भ्याइनभ्याइ रैछ।'
'त्यै त, भोलि फेरि टेलिभिजन इन्टरभ्यु छ,' उनले सुनाए, 'त्यही भएर दाह्रीजुँगा नकाटी बसेको।'
चार यात्रीमध्ये आपामात्र 'सफाचट' छन्। बिहान छिटो उठ्ने र हरेक दिन 'सेभ' गर्ने बानी उनले यी ९९ दिनमा पनि कुनै दिन भुलेनन्।
यो यात्रावृत्तान्त खासमा उनीहरूबाटै लेखाउने सोच थियो। तर, भ्याएनन्। त्यसैले, जतिसक्दो उनीहरूकै शब्दमा लेख्न चाह्यौं। चारै जनाले पालैपालो अनुभव बाँड्दै गए। हामी स्वस्थानी सुनेजस्तो एकाग्र भयौं।
सुरुवात स्वाभाविक रूपले दावाबाटै भयो।

 

आपा शेर्पा, ५२
आपा धेरै हिँड्छन्, थोरै बोल्छन्। एक्काइसपल्ट सगरमाथा चढेका उनलाई त्यसको अनुभव सोध्ने हो भने मुस्किलले एक्काइस शब्द भन्लान्। 'राम्रो रैछ, रमाइलो रैछ'- उनको जवाफ यस्तै-यस्तै।

दावा स्टेभेन शेर्पा, २८
आपासँगै सगरमाथा चढिसकेका दावा होटल व्यवसायी हुन्। हेर्दा खैरेजस्ता देखिन्छन्, बोल्दा पनि शेर्पाजस्ता पटक्कै सुनिँदैनन्। उनको धाराप्रवाह सुनेर सहकर्मी किरण भण्डारीले ठाडै भनिदिए- 'तपाईं त बाहुनलाई पनि मात खुवाउनुहुँदो रहेछ।' उनले 'माइन्ड' गरेनन्।

समीरजंग थापा, ३१
समीरको परिचय गराउँदै दावाले भनेका थिए- 'मेरो ११ वर्षदेखिको साथी हो, नेपालको टप ल्यान्डस्केप फोटोग्राफर।' त्यसपछि 'पोलिटिकल्ली करेक्ट' हुन खोजे- 'तपाईंहरूको पनि आफ्नै साथी होला, तर मेरो नजरमा समीरजस्तो ल्यान्डस्केप फोटोग्राफर नेपालमै छैन।'

सौरभ ढकाल, ३२
सौरभ पेसाले हामीजस्तै पत्रकार। कान्तिपुर टेलिभिजनमा वातावरण रिपोर्टिङ गर्छन्। यो यात्रापछि सेलेब्रिटी भइसके। आपासँगै बसेर हामीलाई 'कोट' (अन्तर्वार्ता) दिइरहेका थिए। हामी डायरीमा उनको 'कोट' टिपिरहेका थियौं।

 

यात्राको पृष्ठभूमि
सन् २००९ मा आपाले 'स्टप क्लाइमेट चेन्ज, लेट द हिमालय लिभ' भन्ने सन्देश बोकेर सगरमाथा आरोहण गरेका थिए। डेनमार्कको कोपनहेगनमा जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन 'कोप-१५' भएको त्यही वर्ष हो। सम्मेलनको एक महिनाअघि आपा र दावाले युरोपका १० सहर भ्रमण गरे। जलवायु परिवर्तनले हिमाली क्षेत्रमा पारेको असरबारे विभिन्न व्यक्तिसँग कुराकानी भयो। धेरैले आपासँग सोधे- 'हामी कसरी सहयोग गर्न सक्छौं?
उनीहरूले जवाफ दिन सकेनन्।
हिमाल पग्लँदैछ भन्ने त थाहा थियो, तर समुदायमा परेको प्रभावको ज्ञान थिएन। यसको निम्ति एकचोटि नेपाल राम्ररी घुम्नुपर्छ भन्ने उनीहरूलाई लाग्यो। ब्रसेल्सबाट पेरिस जाने रेलयात्रा क्रममा यसबारे छलफल गरे। समुदायको कुरा बुझ्न 'ग्रेट हिमालयन ट्रेल' हिँड्ने योजना बनेको त्यतिखेरै हो।
यात्राको उद्देश्य दुइटा थियो। एउटा, जलवायु परिवर्तनले पारेका असर बुझ्ने र अरूलाई बुझाउने। अर्को, कीर्तिमानी आरोही आपा हिँड्ने बाटोलाई संसारले पछ्याउने हुँदा ग्रेट हिमालयन ट्रेलमा पर्ने गन्तव्यहरूको पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने।

टिम कसरी बन्यो?
आपा र दावा त निश्चित भइहाले, साथमा यात्राको लिखित र फोटो 'डकुमेन्टेसन' गर्न सक्ने सदस्य पनि चाहियो। फोटोको निम्ति दावाले पुरानो साथी समीरलाई सम्झे। ट्रेकिङमा टख बसेको र यती ट्राभल्सको निम्ति फोटो डकुमेन्टेसन गरेको अनुभव थियो समीरसँग। उता सौरभ पत्रकारिता माध्यमबाट ग्रेट हिमालयन ट्रेल प्रवर्द्धनमा लागिरहेकै थिए। उनी पनि समूहमा जोडिए।

आरम्भ
माघ १, २०६८
आइतबार।
टोली दिउँसोको जहाजमा काठमाडौंबाट झापा (भद्रपुर) उड्यो। त्यहाँबाट गाडीमा इलामको फिक्कल। त्यो दिन उनीहरू फिक्कलमै बास बसे। यात्रा प्रायोजकमध्ये एक 'नर्थ फेस'का प्रबन्ध निर्देशक दीप लामाले फिक्कलको आफ्नै घरमा टोलीलाई पाहुना राखे।
लामाका छिमेकी रहेछन्, कवि-गायक गणेश रसिक। उनले पहिलो दिनै आपाको टोलीलाई आफ्नै बगानको चियाले स्वागत गरे। चिया खेतीमा आएको परिवर्तनको अनुभव सुनाए। जलवायु परिवर्तनले खेतीपातीमा पारेको असर बुझ्ने काम यहीँबाट सुरु भयो।
रसिकको भनाइमा चियाको पात टिप्ने सिजन एक महिना घटेको छ। दुई साता ढिलो सुरु हुन्छ, दुई साता पहिल्यै सकिन्छ। यसले बगानमा काम गर्नेहरूको रोजगारमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ। एउटा बगानमा औसत तीन सयजना काम गर्छन्। पहिले तीन महिना काम पाउँथे, अहिले एक महिना घटेको छ।
'गणेशजीको नाम पनि रसिक, कुरा पनि निकै रसिक गर्नुहुँदोरहेछ,' दावाले भने।
फिक्कलमै एफएमकर्मीहरू छोप्न आइहाले। त्यसपछि पनि जहाँ-जहाँ पुगे, मिडियाले प्राथमिकतासाथ ठाउँ दियो। एफएम क्रान्ति देखेर उनीहरू चित् खाएका छन्। कति ठाउँमा त टोली पुग्नुअघि नै स्थानीय एफएममा समाचार बजिसकेको हुन्थ्यो। त्यही सुनेर गाउँलेहरू 'आपा आए, आपा आए' भन्दै घेर्न आइपुग्थे। आपाले बोकेको नेपालको राष्ट्रिय झन्डाले धेरैको ध्यान खिच्यो। केटाकेटीहरूको त झनै बढी। उनीहरू 'नेपालको झन्डा' भन्दै आपाको पछि दगुर्थे।
दोस्रो दिन उनीहरू ताप्लेजुङको सुकेटार बास बस्न पुगे। एभरेस्ट भ्यु होटलमा। भोलिपल्ट त्यहीँबाट पूर्व लाग्ने योजना थियो। ताप्लेजुङका स्थानीयले सम्मान कार्यक्रम राखेपछि नगई धर पाएनन्। कतिसम्म प्रेम देखाए भने, सबैलाई खादा ओढाएर पूरा ताप्लेजुङ बजार घुमाइदिए। यात्रा सुरु गर्न पाएको छैन, सफल भएर फर्केजत्तिकै भयो।
बिहान ८ बजे हिँड्ने सुर कसेका उनीहरू दिउँसोसम्म बजारतिरै अल्मलिइरहे। १२ बजेतिर बल्ल सुकेटारबाट जुत्ताको तुना कसे। भद्रपुर-सुकेटार मार्गमा एक किलोमिटर पनि हिँडेका थिएनन्। पैदल यात्रा बल्ल सुरु हुँदै थियो। यहाँबाट सोझो पूर्व लागेर नेपालको सीमा छोएपछि पश्चिम हानिने कार्यक्रम बनाएका थिए।
तेस्रो दिन सुकेटारबाट १४.२ किलोमिटर हिँडेर सिम्बु भन्ने ठाउँमा बास बसे। डिएफआइडीले त्यहाँ पर्यटन विकास कार्यक्रमअन्तर्गत 'होमस्टे' विकास गरेको रहेछ।
सिम्बुमा तराईबाट सिरक बनाउन आएको टोलीसँग भेट भयो। तराईमूलका उनीहरू पुस्तौंदेखि यही काम गरिरहेका थिए। उनीहरू आपाको टोलीजस्तै क्याम्पमै आएका थिए। गाउँभरिको सिरक बनाउने काम ठेक्का लिन्थे। एउटा गाउँ सकेपछि क्याम्पै अर्को गाउँ सार्थे।
'यसमा घनिष्ठ जातीय र क्षेत्रीय सम्बन्ध हामीले पायौं,' सौरभले भने, 'तराईको मान्छेले सिरक नबनाएसम्म माथिका मान्छेलाई न्यानो हुँदैन, जब कि तराईमा सिरकै ओढ्नुपर्दैन।'
परम्परागत सामाजिक सम्बन्धको एउटा पक्ष जीवित थियो भने अर्कातिर गाउँगाउँमा ब्रान्डेड सामानको प्रवेशले केही परम्परागत सम्बन्ध भत्कँदै गएका थिए। पहिले हिमाली भेगकाले आलु र फापर जाडोमा तुम्बा खान कोदोसँग साट्थे। त्यही कोदो धानसँग साट्ने चलन थियो। 'अचेल तराईबाट सोझै मख्खन चामल हिमालसम्म पुगेको छ,' दावाले भने। शिर (हिमाल), भीर (पहाड) र तीर (तराई) को सम्बन्ध खोतल्नु पनि भ्रमणको उद्देश्य थियो।
चौथो दिन सिम्बुबाट १६ किमीभन्दा बढी हिँडेर फाङ्फे पुगे। कुन दिन कहाँ बास बस्ने भनेर मोटामोटी योजना बनाएका थिए, घर वा होटल निधो थिएन। गन्तव्य पनि रुट तय गर्ने हिसाबले खेस्रा गरिएको थियो। कहिले बढी थाकेर अगाडि नै बास बस्थे, कहिले ज्यान फुर्तिलो भएको दिन अझ पर लम्किन्थे। बसाइ र खवाइमा कुनै छनोट थिएन। जहाँ, जस्तो भेटियो, त्यस्तैमा बसे। खानामा पाएसम्म 'लोकल'। रक्सी पनि। सुकेटारमा तोङ्बा चाखे। अरू ठाउँमा छ्याङ र घरेलु रक्सी जे पाइन्छ, त्यही खाए। रम, ह्विस्की, भोड्का कहिल्यै मागेनन्। मासु खाँदा सरसफाइमा ध्यान दिन्थे। कहीँकहीँ जनावर काट्ने ठाउँमा वर्षौंदेखि नपखालेको कालो, रगत नै रगत जमेको देखेपछि घीन माने।
उनीहरूले धेरै उचाइमा हिँड्नुभन्दा बस्ती ताकेका थिए। उचाइमा हिँड्न मौसमले सम्भव थिएन। बस्तीबस्ती जाँदा स्थानीयसँग कुराकानी गर्ने मौका पाइन्थ्यो। सोझै 'जलवायु परिवर्तनले के असर पारेको छ' सोध्यो भने स्थानीयले बुझ्दैनन् भनेर सामान्य ढंगमा कुराकानी थाल्थे- स्कुलको विषय? सरसफाइ? संस्कार? कुन समुदाय बढी छ? बाहुन, क्षेत्री, राई, लिम्बु?
पछि त यति पोख्त हुँदै गए, राईमा पनि कुन राई, थापामा बगाले कि गोदारे भनेसम्म सोध्न थाले। आफ्नै गाउँठाउँको कुरा झिकेपछि स्थानीय पनि रमाउँथे। अनि सोध्थे, 'तिमीहरूचाहिँ किन आएका हौ?'
बल्ल उनीहरू यात्राको उद्देश्य खुलाउँथे। मौसम र त्यसको असरसम्बन्धी जिज्ञासा त्यसपछि राखिन्थ्यो- पानी कति पर्छ? पहिले कति पर्थ्यो? गाउँलेहरूले जवाफ दिए, 'पहिले पाँच दिनसम्म झमझम पानी पर्थ्यो, अहिले तीन दिन परे पनि धेरै परेजस्तो लाग्छ।'

आपाको जन्मदिन
छैठौं दिन याम्फुदिनमा आपाको जन्मदिन पर्‍यो। उनले कसैलाई भनेका थिएनन्। आपा सधैं बिहान चाँडै उठ्ने, दाह्रीजुँगा काट्ने र ८ बजेतिर घरमा फोन गर्ने गर्थे। करिब ७० प्रतिशत ठाउँमा मोबाइल नेटवर्क टिप्थ्यो। त्यस दिन आपाले परिवारसँग कुरा गरिरहँदा उनको जन्मदिन हो भन्ने थाहा भयो।
'त्यो दिन आपाको जन्मदिन भन्नलायकै थियो,' दावाले हाँस्दै भने, 'मज्जाको हिँडाइमा परेका थियौं।'
त्यस दिन उनीहरू याम्फुदिनबाट साढे १३ किमी हिँडेर लेसेखर्क भन्ने ठाउँ पुगे। तीन हजार तीन सय मिटर उचाइ। एउटा मात्र पसल थियो त्यहाँ। मान्छेहरू जम्मै चिसोले तल झरेका। पसलका साहुजीले खुबै मद्दत गरे। बास दिए। काठको फल्याकको कापबाट सिरेटो चलेर रातभरि निदाउन चाहिँ सकिएन। बाहिर डेढ फुटजति हिउँ जमेको थियो।
त्यही ठाउँमा आपाको जन्मदिन मनाइयो। बिस्कुट धुलो पारे। त्यसमा कफी मिसाएर लेदो बनाए। जमेपछि केक तयार भयो।
यो यात्राको एउटा संयोग कस्तो भने, चारमध्ये तीनजनाको जन्मदिन पर्‍यो। दावाको जन्मदिन ११ मार्चमा थियो। हिँडेको ५७ औं दिनमा। उनीहरू कास्कीको पासगाउँ पुगेका थिए। समीरको ८१ औं दिनमा जुम्लाको काईगाउँमा मनाइयो। उनलाई त हेक्का पनि थिएन। त्यसै दिन समीरकी आमाले दावाकी 'गर्लफ्रेन्ड' लाई फोन गरेर बताएकी रहिछन्। दावाकी गर्लफ्रेन्डले फोन गरेर खबर दिइन्। उनीहरूले गोप्य रूपमा सल्लाह गरेर जन्मदिन मनाउने निर्णय गरे। एकैचोटि केक निकालेर 'ह्यापी बर्थ डे टु यु' भन्दा समीर चिच्याई-चिच्याई 'ह्यापी बर्थ डे टु यु' भनिरहेका थिए। उनलाई आफ्नै जन्मदिन हो भन्ने थाहा थिएन। सोधेका थिए, 'जन्मदिन चाहिँ कसको हो?'
तीनजना सहयात्रीको जन्मदिन परेपछि सौरभले प्रस्ताव राखे, 'मेरो पनि आधा वर्षको जन्मदिन मनाउनुपर्‍यो।'
सबैले हाँसो फैलाए ।

पूर्वी सीमा
लेसेखर्कपछि उनीहरूको गन्तव्य बन्यो, चेराम। त्यहाँ पहिले गाउँ थिएन, गोठ मात्रै थियो। पर्यटक आउन थालेपछि होटलहरू बनेका छन्। २० किलोमिटर पर सिक्किमको गाउँ पर्छ। उनीहरू पूर्वमा खाङ्ला पाससम्म पुगे। ठ्याक्कै बोर्डरचाहिँ पुग्न सकेनन्। हिउँ धेरै परेको थियो। दुई किलोमिटरजति वरैबाट फर्केर चेराममै बास बस्न आइपुगे।
चेरामबाट चार हजार मिटर उचाइको सेलेले पास नाघेर घुन्सा आए। घुन्सामा केही वर्षअघि जहाज दुर्घटनामा निधन भएका संरक्षणकर्मीहरूलाई समर्पित गर्दै उनीहरूले ग्रेट हिमालयन ट्रेलको औपचारिक यात्रा सुरु गरे।

दुइटा गाउँ, एउटै बासिन्दा
'उच्च हिमाली क्षेत्रका समुदाय अझै पनि अर्धघुमन्ते जीवनशैली बाँचिरहेका रहेछन्,' दावाले आफ्नो अनुभव सुनाए।
उनले घुन्सालगायत अरू केही ठाउँको उदाहरण दिए। चिसो बढ्दै गएपछि गाउँलेहरू सल्लाह गरेर एक वा दुई महिनालाई गाउँ छाडेर एकैचोटि तल झर्छन्। गाउँ पूरै खाली हुन्छ। चिसो अवधिभर बस्न तल अर्को गाउँ पनि बसालेका छन्। गर्मी बढ्दै गएपछि फेरि मास्तिर लाग्छन्। दुइटा गाउँ, एउटै बासिन्दा।
पूर्वमा मात्र होइन, पश्चिम डोल्पामा पनि उनीहरूले यस्तै देखे। यही जीवनशैलीका कारण कति ठाउँ त कस्तो थियो भने, नक्सामा छ, साँच्चिकै छैन। जस्तो, ढोरपाटनको ठाकुर। नक्सामा खोलाछेउ ठूलो गाउँ देखाइएको थियो। त्यहाँ गोठबाहेक केही थिएन। त्यो होइन होला भनेर उनीहरू हिँडेको हिँड्यै गरे। जंगलभित्र पुगेपछि थाहा भो, ठाकुर भन्ने ठाउँ त्यही रहेछ। त्यहाँका सबै बासिन्दा अस्थायी रूपमा तल झरेका रहेछन्।
'यो अलिकति अनौठो लाग्यो हामीलाई, गाँवै उठेर हिँड्ने यस्तो जीवनशैलीको खासै चर्चा भएको छैन,' दावाले भने, 'अरू देशमा यति व्यवस्थित ढंगले बसाइँसराइ गरेको देखिँदैन।'
यसरी सिंगै गाउँ नयाँ ठाउँमा बसोबास गर्न जाँदा पनि सामाजिक सद्भाव खल्बलिएको उनीहरूले महसुस गरेनन्। 'यो भोटे हो, यो तलको मान्छे हो भन्ने भेदै छैन। यिनीहरूले नुन ल्याउँछन्, यिनीहरूले चामल दिन्छन् भन्ने सोच अहिले पनि छ,' दावाले थपे, 'काठमाडौं यो सम्बन्ध टुक्र्याउन खोज्छ, जब कि स्थानीय स्तरमा उनीहरू मिलेरै बसेका छन्।'
यात्राभरिमा जातीयता र क्षेत्रीयताका विवाद काठमाडौंमा मात्र महसुस भएको उनीहरूले सुनाए। 'सदरमुकाममा केही व्यक्ति जातीय संगठनमा लागेका छन्, तर त्यो कार्यक्रम अवधिभर सीमित छ। कार्यक्रम सकिएपछि फेरि समुदायभित्र घुलमिल भइहाल्छ,' सौरभले भने, 'गाउँतिर यस्तो भेद छिरेकै छैन।'

पूर्वबाट पश्चिम
घुन्साबाट आपा टोली ग्याब्ला, लेलेप, मित्लुङ, दोभान, गुफा पोखरी हुँदै पश्चिमै पश्चिम लाग्यो। सबभन्दा लामो समय ताप्लेजुङमा बिताए। त्यहाँ पूरै सर्किट गरेका थिए। घुन्साबाट तल झर्दा भुइँचालोको असरले ३१ ठाउँमा पहिरो गएको उनीहरूले देखे।
२५ औं दिन फेबु्रअरी ८ मा पैयाँबाट लुक्लाको यात्रा सबभन्दा गाह्रो भयो। बाटोमा उनीहरू ठूलो आँधीबेहरीको घेरामा परे। आपाको झोलाको खोलै उडाइदियो। 'अहिलेसम्म त्यस्तो आँधी देखेकै थिइनँ,' कम बोल्ने आपाले भने, 'सयौं रुख ढलेका थिए, दर्जनौं रुख त बाटोमा हाम्रै अगाडि ढले। कुइरेहरू आत्तिँदै तल झरिरहेका थिए। मालसामान लान नसकेर बजारै बन्द भयो।'
दोलखासम्म आइपुग्दा पनि आँधीबेहरीको असर देखिन्थ्यो। घरको छाना उडाएको। धेरैको दैनिक जीवनयापनै प्रभावित भएको। बाटा भत्किएका। उनीहरू तासिलाप्सा पास हुँदै दोलखा छिरेका थिए। यात्राको सबभन्दा उचाइ ५८०० मिटरको भाग त्यही तासिलाप्सा हो। तासिलाप्साकै छेउमा ६ हजार मिटर अग्लो हिमाल छ। उनीहरूले चढ्ने सोच बनाएका थिए। खराब मौसमले सकेनन्।
सिन्धुपाल्चोकको बाह्रबीसेमा उनीहरूले चार दिन बिताए। प्रशस्त आराम मिल्यो। त्यहाँबाट मोटर चढेर तातोपानी पनि गए। ४१ औं दिन फेरि बाह्रबीसे आएर जहाँ यात्रा रोकिएको थियो, त्यहीँबाट फेरि सुरु गरे। त्यसपछि जलवीरे, गोब्रे, पोखरी भन्ज्याङ हुँदै ग्याल्थुम पुगे। ग्याल्थुङमा गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकडर््सका प्रमुख कार्यकारी आपालाई ट्रेलमै भेटेर प्रमाणपत्र दिन आएका थिए। यात्राकै क्रममा उनले आपालाई भेट्ने खबर पुर्‍याएपछि ग्याल्थुमलाई मुकाम बनाइएको थियो।
'पूर्वी भागमा ट्रेलभरिकै सबभन्दा पिछडिएको ठाउँ सिन्धुपाल्चोक लाग्यो,' दावाले सुनाए।
बाह्रबीसे आसपास सबभन्दा अचम्म त के लाग्यो भने, साना केटीहरू सबै स्कुल जाने, केटाहरू चाहिँ पसलबाहिर क्यारम खेलेर बसिरहने। एक हातले तास समातेर अर्को हातले क्यारम खेलेका पनि भेटिए। जो पनि स्कुल ड्रेसमा देखिन्थे, केटीहरू नै हुन्थे। केटाहरूमा फिल्मको प्रभाव अलि बढी नै थियो। ठाडो स्वभाव थियो। बोलीचाली पनि रुखो। सानोसानो कुरामा निहुँ खोजेझैं गर्ने। एकचोटि टोलीका सदस्यहरू खाना खाइरहेका थिए। पहेँलो दाल थियो। दुईजना स्थानीय युवा आएर आपसमा कुरा गरे, 'ए तेल्ले के खाएको, पहेँलो दाल हो? पहेँलो दाल हो कि होइन, सोध सोध।'
'यो युवा अवस्थामा देखिने सामान्य व्यवहार हुनसक्छ,' दावाले भने, 'हाम्रो गाउँमा यो नयाँ मान्छे को आयो? यो जो भए पनि गाउँको त म पनि कोही हुँ नि भन्ने उनीहरूले जताउन खोजेका हुनसक्छन्।'
ग्याल्थुमबाट उनीहरू नुवाकोट छिरे। समुद्रटारमा बसाइ भयो। त्यसपछि बेत्रावतीमा दुई दिन बिताए। त्यहाँ खुब स्वादिलो माछा पाइन्छ भन्ने सुनेका थिए। खान भने पाएनन्। होटलवालाले टोलीका सबैलाई पुग्नेगरी माछा बन्दोबस्त गर्नै सकेनन्।
बेत्रावतीबाट उनीहरू मेघाङ, चौतारा हुँदै आरुघाट छिरे। बाह्रबीसेदेखि गोरखाको आरुघाटसम्मको भाग पर्यटन हिसाबले त्यति राम्रो नभएको उनीहरू बताउँछन्। 'हिमाली सौन्दर्यमा रुचि राख्नेहरूका लागि यो ठाउँ त्यति राम्रो छैन,' दावाले भने, 'सकारात्मक पक्ष के भने, यहाँ धेरै ठाउँमा ट्र्याक खुलेको छ। त्यहाँ गाडी चल्छ कि चल्दैन थाहा छैन, तर माउन्टेन बाइकिङका लागि एकदमै राम्रो ठाउँ हो।'
दावा र समीरले पछि छुट्टै माउन्टेन बाइकिङमा जाने र माछाको स्वाद चाख्ने योजना बनाएका छन्। काठमाडौंबाट नजिक भएकाले यो क्षेत्रलाई माउन्टेन बाइकिङ वा मोटर बाइकिङ गन्तव्यका रूपमा प्रवर्द्धन गर्न सकिने सम्भावना दावाले देखेका छन्।
आरुघाटबाट उनीहरू गोरखा दरबारको ठ्याक्कै मुनि बास बसे, क्याम्पिङ गरेर। भोलिपल्ट आधा घन्टा हिँडेर गोरखा बजार झरे। बजारमा दुई रात बिताए। त्यहाँबाट आँपपिपल आए र पौंदी, बेसीसहर हुँदै घलेगाउँ पुगे। घलेगाउँ 'होमस्टे' का लागि चर्चित ठाउँ हो। त्यहाँ उनीहरू प्रेम घलेको घरमा बास बस्न पुगे। प्रेम त्यही व्यक्ति हुन्, जसले यो ठाउँमा होमस्टे सुरुवात गरेका थिए। 'सुरुमा त हामीलाई थाहा थिएन, प्रेमजीकी श्रीमती हुनुहुँदो रहेछ, उहाँसँग कुरा गर्दै जाँदा थाहा भयो,' सौरभले भने। प्रेम भने बेसीसहर गएकाले भेटिएनन्।
घलेगाउँबाट पासगाउँ पुगेपछि दावाको जन्मदिन बनाएर उनीहरू याङ्जाकोट हुँदै कास्कीको सिक्लेस छिरे। सिक्लेसबाट घलेखर्क पुग्दा अर्को रमाइलो दृश्य देखियो। त्यहाँको अचम्म के भने, ठाउँको नामचाहिँ घलेखर्क, तर बस्नेहरू सबै तामाङ। जब कि वरपर अरू ठाउँमा सबै घले-गुरुङहरूकै बस्ती थियो।
भोलिपल्ट लवाङ भन्ने ठाउँमा मुसलधारे पानीले बेस्कन चुट्यो। माथि उक्लनै सकेनन्। त्यसको फाइदा भनेको, भोलिपल्ट बिहान मौसम सफा भएपछि हातले टपक्क टिपुँझैं लाग्ने माछापुच्छ्रे छर्लंग हेर्न पाए।
पश्चिमको यो क्षेत्रमा नयाँ पुस्ताले परम्परागत पेसा छाड्दै गएको अनुभव भयो। बाबुबाजेले लज चलाएका थिए, तर छोराछोरी त्यो पेसामा छैनन्। लजका साहुनी बुढी भइसकी, त्यसलाई उसकी छोरी वा बुहारीले प्रतिस्थापन गरेका छैनन्।
शिर, भीर र तीरको अर्को फरक यहाँ पुगेपछि उनीहरूले चाल पाए। शिरमा बस्ने शेर्पाहरूलाई जति उचाइ कम हुँदै गयो, उति हिँड्न गाह्रो। आपा र अरू शेर्पाहरूलाई त्यस्तै भयो हिँड्न गाह्रो। दुई हजार मिटर नाघ्नेबित्तिकै उनीहरूको गति स्वतः बढिहाल्थ्यो। जब कि भीर र तीरका सौरभ र समीर कम उचाइका ठाउँतिर बढी लम्किन्थे।
कर्णाली तीरमा एउटा यस्तो ठाउँ भेटे, जहाँ एउटै मान्छेका पाँचवटी श्रीमती चिप्लिएर लडेका रहेछन्। एकातिर भीर, तल्तिर खोला। क्याराभान फिल्ममा खच्चडहरूलाई हिँड्न अप्ठ्यारा बाटो देखाइएको थियो, त्यहाँ मान्छेलाई हिँड्न सकस।
लैंगिक विभेदको समस्या पश्चिममा अलि बढी नै महसुस गरे उनीहरूले। सरसफाइको समस्या पनि उस्तै। कति ठाउँमा त बच्चाहरूको मुखभरि झिँगै झिँगा। आमालाई कुनै समस्या थिएन। एउटा पसलको टेबल झिँगाले ढाकेर कालै देखिन्थ्यो। उनीहरूले जिस्क्याए, 'साहुजीले त झिँगाको खेती गर्नुभएको छ कि क्या हो?' साहुजीलाई मतबल थिएन।
राराको छेउमा २ सय घर क्षेत्रीहरूको गाउँ थियो- ज्यारे। त्यहाँ उनीहरू घरको छतमा टेन्ट गाडेर बसे। किनकि, तल भुइँभरि फोहोर थुप्रिएकाले बस्ने ठाउँ थिएन। खेतमा गहुँ रोपिएको थियो। मान्छेहरू एउटा घरबाट अर्कोमा जानुपरे छानैछाना हिँड्थे। लिस्नो बनाएका थिए उनीहरूले, यताउति गर्न। भुइँमा भने खच्चड, सुँगुर पालिएको थियो। फोहोर फालिएको थियो।
त्यो पूरै गाउँमा दुइटा मात्रै शौचालय थियो। एउटा कुनै संस्थाले बनाएको, अर्को पर्यटकलाई दुःख नहोस् भनेर गाउँलेहरूले आफैं बनाएका। 'पर्यटकलाई शौचालय चाहिन्छ भन्ने ज्ञान भएका गाउँलेहरूमा आफैं पनि शौचालय प्रयोग गर्नुपर्छ भन्ने चेत छैन,' दावाले भने, 'यो कुरा उनीहरूलाई सिकाउन जरुरी छ।'
म्याग्दीबाट पश्चिम लागेपछि अर्कै खालको समाज देखे। अलि पिछडिएको। तर, जब डोल्पा छिरे, त्यहाँको समाज बेग्लै थियो। बाग्लुङ, रुकुमभन्दा पनि त्यो भाग बढी सम्पन्न भएको उनीहरूले महसुस गरे। यार्साको कारण होला भन्ने उनीहरूलाई लागेको छ।
'पश्चिम भन्नेबित्तिकै गरिब, भोकमरी लाग्ने ठाउँको छवि आउँछ। त्यो पूर्ण यथार्थ होइन रहेछ,' उनीहरूले भने, 'केही ठाउँमा यस्ता समस्या छन्, तर सबै पश्चिममा यही समस्या छ भनेर बुझ्नु गलत हो।'

अन्त्य
वैशाख १०, २०६९
आइतबार।
दार्चुलामा महाकाली नदीको पुल यात्राको अन्तिम बिन्दु हो। केही भारतपट्टि पर्ने धार्चुला पनि हेर्न गए। यी चारजना भने गएनन्। नेपालबाट थालेको यात्रा नेपालमै सक्काउने भनेर उनीहरू त्यहाँबाट कच्ची बाटोमा ढाड भाँच्चिनेगरी बस चढेर धनगढी आए।
अनि धनगढीबाट जहाज चढेर काठमाडौं।
यात्रा त सकियो। अब अनुभव बाँड्न बाँकी छ। बुधबार समिट होटलमा हामीसँग दुई घन्टा गफिनुअघि पनि उनीहरु चारैजना पत्रकार सम्मेलनमा व्यस्त थिए। बोल्न लजाउने आपाले लिखित भाषण पनि गरे।
'तपाईंहरू त यत्रो टोलीमा हिँड्नुभयो, के एक्लैदुक्लै हिँड्न सम्भव छ?'
हाम्रो प्रश्नमा दावाले भने, 'किन नहुनु, आत्मबल चाहिँ हुनुपर्छ।' जति हिँड्दै गयो, बल उति बढ्ने उनको अनुभव रह्यो। सौरभले भने पूरा ट्रेललाई दुई/तीन भागमा बाँडेर यात्रा गर्न सुझाए।
अनि खर्च?
'त्यस्तै दिनको औसत १५ सय राख्नुस् न।'
छुट्टिनेबेला हामीले भन्यौं- 'अब एकचोटि तपाईंहरूले दाह्रीजुँगा काटेपछि फेरि भेटौं है, नभए झ्वाट्ट देखे चिन्न मुस्किल पर्छ।'

Source: NagarikNews

Read More

विमानस्थल ग्राउन्ड ह्यान्डलिङमा अर्को कम्पनी थपिने

सुशील भट्टराई, काठमाडौं, वैशाख १९ -नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा जहाजहरूको 'ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ' गर्न अर्को नयाँ कम्पनी ल्याउने भएको छ। हाल राष्ट्रिय ध्वजावाहक नेपाल वायुसेवा निगमले ग्राउन्ड ह्यान्डलिङको काम गर्दै आएको छ। 

निगमको काम गुणस्तरीय नभएको, यात्रुका सामान (ब्यागेज) चोरी भएको जस्ता आरोपमा प्राधिकरणले ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ गर्न निगमको प्रतिस्पर्धी कम्पनी ल्याउन लागेको हो। 

'निगमको काम खोस्न लागेको होइन,' प्राधिकरणका नायब महानिर्देशक तथा विमानस्थलका महाप्रबन्धक रतीशचन्द्रलाल सुमनले सोमबार नागरिकसँग भने, 'निगमले पनि पाउँछ र प्रतिस्पर्धा कम्पनी थप्न लागेका हौं।'
नयाँ कम्पनी थपिएपछि ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ शुल्क सस्तो हुने र गुणस्तरीय सेवा पाइने प्राधिकरणले दाबी गरेको छ। नयाँ कम्पनी थप्न अन्तर्राष्ट्रिय बोलपत्र आह्वान गरिने छ। प्राधिकरण त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रियसहित देशभरका विमानस्थल सञ्चालन गर्ने प्रमुख निकाय हो।
'ग्राउन्ड ह्यान्डलिङमा निगमको एकाधिकार भएकाले अन्य देशका विमानस्थलका दाँजोमा यहाँ शुल्क महँगो छ, यही कारण अन्तर्राष्ट्रिय वायुसेवा कम्पनी आउन हिच्किचाइरहेका छन्,' सुमनले भने, 'त्यही भएर सस्तो र गुणस्तरीय सेवा दिन नयाँ कम्पनी थप्ने तयारी भएको हो।'
प्राधिकरण सञ्चालक समितिले सैद्धान्तिक सहमति दिनासाथ नयाँ कम्पनी थप्ने प्रक्रिया अगाडि बढ्ने उनले जानकारी दिए। नौ दिनअघि बसेको सञ्चालक समितिको बैठकमा यसबारे छलफल भए पनि निष्कर्ष निक्लिएको थिएन।
समितिले यसबारे निर्णय गरेपछि टेन्डर डकुमेन्ट तयार हुने र ४५ दिनको सार्वजनिक सूचना जारी गर्ने उनले बताए। यसका लागि करिब एक वर्ष लाग्ने प्राधिकरणको अनुमान छ। ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ गर्ने कम्पनीले ५० करोड रुपैयाँभन्दा बढी लगानी गर्नुपर्ने प्राधिकरणले जनाएको छ।
'निगमको ग्राउन्ड ह्यान्डलिङको गुणस्तर राम्रो छैन, यात्रुका सामान चोरी हुन्छ तर दोषजति विमानस्थलमाथि आउँछ,' सुमनले भने, 'नयाँ कम्पनी ल्याउन सके यस्ता गतिविधि रोकिन्छन्।'
प्राधिकरणले सन् २००८ मा पाँच वर्षे सम्झौता गरी ग्राउन्ड ह्यान्डलिङको जिम्मा निगमलाई दिएको थियो। सम्झौताअनुसार यो कामबाट वार्षिक हुने आम्दानीको १० प्रतिशत हिस्सा निगमले प्राधिकरणलाई दिनुपर्छ। 'तर, हामीले दुई वर्षदेखि मात्र पैसा पाउन थालेका छौं,' उनले भने। त्यसअघि निगमले नै सबै आम्दानी लिन्थ्यो। 

त्रिभवुन विमानस्थलमा थाई एयरवेज र एयर इन्डियाले आफैं ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ गर्छन्। त्यसबाहेक यहाँ आउने २६ अन्तर्राष्ट्रिय वायुसेवाको ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ निगमले गर्दै आएको छ। निगमले यो कामबाट वार्षिक डेढ अर्ब रुपैयाँ आम्दानी गर्दै आएको छ।
हवाई नीति तथा प्राधिकरण ऐनमा ग्राउन्ड ह्यान्डलिङका लागि कम्तीमा दुई कम्पनी हुनुपर्ने र राष्ट्रिय ध्वजावाहक हुनैपर्छ भन्ने उल्लेख नरहेको सुमनले बताए। उनका अनुसार कतारको दोहामा त्यहाँको राष्ट्रिय ध्वजावाहक कतार एयरवेज, थाइल्यान्डमा थाई एयरवेज र भारतमा एयर इन्डियाले ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ नगर्ने उनले जानकारी दिए। नयाँ कम्पनी आए थाई र एयर इन्डियाले पनि यहाँको ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ छाड्नुपर्ने उनको भनाइ छ।
यता निगमले भने प्राधिकरणको तयारीप्रति आपत्ति जनाएको छ। एउटा सामान्य घटनालाई 'इस्यु' बनाएर प्राधिकरणले यस्तो तयारी गरेको आरोप निगम अधिकारीहरूले लगाएका छन्। ६ दिनअघि गल्फ एयरको एक यात्रुको ब्यागेज कतार एयरवेजबाट गएको विषयमा कतारले 'निगम ग्राउन्ड ह्यान्डलिङका लागि अयोग्य रहेको' भन्दै प्राधिकरण, निगम र विमानस्थलका उच्च अधिकारीलाई इमेल गरेपछि यो विवाद सुरु भएको थियो।
'कर्मचारी झुक्किएर यस्तो घटना भएको हो,' निगमका नायब महाप्रबन्धक तथा प्रवक्ता राजुबहादुर केसीले भने, 'यो सामान्य विषय हो।'
प्राधिकरणसँग सम्झौता गरेदेखि नै ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ आम्दानीको १० प्रतिशत हिस्सा वर्षैपिच्छे बुझाइरहेको उनले बताए। शुल्क महँगो नभएको दाबी उनले गरे। ग्राउन्ड ह्यान्डलिङका सामान आयात गर्दा भन्सार तिर्नुपर्ने, इन्धन र सामान महँगो हुँदाहुँदै पनि शुल्क सस्तो लिइएको उनको भनाइ छ।
'विमानस्थलमा २८ अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीका जहाज आउँछन्, कुनैले दिनमै चार उडान गर्छन् अनि सबैको उडान तालिका पनि केही समय फरक छ,' केसीले भने, 'विमानस्थल चौबीसै घन्टा चलाएर उडान-अवतरण समानुपातिक ढंगमा बाँडे समस्या समाधान हुन्छ, होइन भने निगमको ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ गुणस्तरीय छैन भन्ने 'गीत' मात्र गाएर हिँड्नुको अर्थ छैन।'
उनका अनुसार विमानस्थलमा अध्यागमन, सुरक्षा जाँच र यात्रु बस्ने क्षेत्रमा भिड बढी हुने, ब्यागेज बस्ने कन्भेयर बेल्ट बिग्रेका, शौचालयमा पानी नहुने, एक्सरे मेसिन र चेक इन काउन्टर अपर्याप्त लगायत समस्या छन्। 'यस्तै कारण निगमले चाहेर पनि ग्राउन्ड ह्यान्डलिङमा सन्तोषजनक सेवा दिन नसकेको हो,' उनले भने, ' हाम्रै सामान राख्न ठाउँ अभाव छ, अर्को कम्पनी ल्याए उसको सामान कहाँ राख्ने?'

प्राधिकरण-निगम कर्मचारी आन्दोलित
यसैबीच प्राधिकरण कर्मचारीको आधिकारिक ट्रेड युनियन नेपाल राष्ट्रिय कर्मचारी संगठनले प्राधिकरण ऐनअनुसार आवश्यक पूर्वाधार तयार गरी आफ्नै संस्थालाई ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ सञ्चालन गर्न अपिल गरेको छ। यसो नगरे संगठनले विरोधका कार्यक्रम घोषणा गर्ने जनाएको छ।
यता निगम कर्मचारीसम्बद्ध संघ, युनियन र संगठनले पनि निगमको अस्तित्व जोगाइरहेको ग्राउन्ड ह्यान्डलिङमा अर्को कम्पनी ल्याइए डटेर सामना गर्ने जनाएका छन्।

Source: Nagariknews

Read More

गाउँ साँच्चै बदलिएछ

-आपा शेर्पा

श्याम भट्ट, काठमाडौं, वैशाख १३ - एक्काइस पटक सर्वोच्च शिखर चुम्दा आपा शेर्पालाई नेपाल भनेकै सगरमाथा, नाम्चे, लुक्ला र काठमाडौंको सेरोफेरो हो जस्तो लागेको थियो। संसारकै लामो पदयात्रा मार्ग 'द ग्रेट हिमालयन ट्रेल' अन्तर्गत हिमाली र पहाडी बाटो हुँदै १ हजार ५ सय ५५ किलोमिटर नापेपछि भने कीर्तिमानी आरोही आपाको सोच बदलिएको छ । 

'देश त हिमालमा रहेछ, पहाड र तराईमा रहेछ, जनता चेतनशील रहेछन्, विकासको बाटोमा अघि बढिरहेका रहेछन्,' मेचीदेखि महाकालीसम्म फैलिएको उक्त पदयात्रा पूरा गरेपछि मंगलबार नागरिकसँग कुरा गर्दै आपाले भने।
तीन महिनाअघि यात्रा थालेका आपा र सहयात्री दावाले बाटोभरि कुनै पनि बस्तीमा अन्जान हुनुपरेको, अँध्यारोमा रात काट्नुपरेको अनुभव गरेनन्। उनीहरूले देखे, देशले धिमै गतिमा भए पनि कोल्टे फेर्दै रहेछ। हिमाल, पहाड र तराईका हरेक क्षेत्रमा विकासका कुनै न कुनै राष्ट्रिय स्तरका योजना सञ्चालनमा रहेछन्। कहीँ पानीबाट बिजुली बत्ती निकालिँदैछ। कहीँ बाटो बन्दैछ। कहीँ कुलो खनिँदैछ। गाउँगाउँमा स्कुलहरू खुलेका छन्, जहाँ काँधमा झोला भिरेका साना नानीहरू स्कुले ड्रेसमा सजिएर ग्वारग्वार्ती दौडिरहेका भेटिन्छन्। कति स्कुल त कलेज र प्लस टुमा रूपान्तरण भइसके। एसएलसी दिएपछि अगाडि पढ्न काठमाडौं नै धाउनुपर्ने बाध्यता विस्तारै मेटिँदैछ।
'हामी सहरमा अँँध्यारोमा बस्न बाध्य छौं, सोच्छौं गाउँ झन् कति अन्धकार होला, तर स्थिति उल्टो रहेछ,' शेर्पाद्वय एकै स्वरमा भन्छन्, 'सहर अँध्यारा भए पनि गाउँ उज्याला छन्, प्रत्येक गाउँमा बिजुली छ, नभए सोलार र बायोऊर्जा छ। सञ्चार सुविधा नभएको गाउँ त देख्दै देखेनौं, कतिसम्म भने काठमाडौंमा बसेर अतिविकट भन्ठानेका गाउँबाट पनि हामीले फेसबुक र टि्वटरमा 'स्ट्याटस अपडेट' गर्‍यौं। एफएममा भएको प्रगतिले देशको हालचालबाट कहिल्यै अनभिज्ञ रहेनौं।'
दोलखामा सम्पूर्ण नेपाली लगानीमा माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत परियोजना निर्माण भइरहेको देख्दा गर्वले छाती फुलेको उनीहरू बताउँछन्। 'आफ्नो भनेको आफ्नै हुन्छ, दोलखाबासीहरू त्यो परियोजनाबारे हामीलाई यस्तरी सुनाउँदै थिए, मानौं आफ्नै घर घुमाउँदैछन्,' दावाले भने।
'देशका अरू ठाउँमा पनि यस्तै आयोजना कहीँ आधा बनिसकेका छन्, कहीँ बन्ने तर्खरमा छन्,' आपाले भने, 'सबैले ती परियोजनालाई आफ्नै ठानेको मैले पाएँ।'
काठमाडौंले 'मोफसल' भनी अर्कै दर्जामा राखेर हेर्ने जिल्लाहरूमा सुशासन र पारदर्शिताको चेतना पनि काठमाडौंमा भन्दा एक इन्च कम नभएको उनीहरूले अनुभव गरे। त्यही चेतनाको फल हो, धेरै गाउँमा स्थानीय विकास कार्यक्रममा गाउँलेहरू दत्तचित्त भएर सरिक रहेको आपाले बताए। 'तमोरदेखि चमेलिया हुँदै महाकालीसम्म भइरहेको विकास देख्दा केही वर्षपछि नेपाल र नेपालीको अवस्था परिवर्तन हुने निश्चित छ,' आपाले भने।
'नेपाल साँच्चिकै निर्माण भइरहेको छ, हामी कसैले चिन्ता नलिए हुन्छ, हाम्रो भविष्य सुनौलो छ,' शेर्पाद्वय भन्छन्।
आपाले यात्रा अवधिभर नेपालको राष्ट्रिय झन्डा बोकेर हिँडेका थिए। बाटोमा साना नानीहरू उनले बोकेको झन्डा देखेर रमाउँथे। 'नेपालको झन्डा, नेपालको झन्डा' भनेर कराउँदै धेरै परसम्म पछ्याउँदै आउँथे।
'केटाकेटीको झन्डाप्रेम देखेर म धेरै खुसी भएँ,' उनले भने, 'यो यात्रामा मैले देश बु‰ने, देश चिन्ने मौका पाएँ, मलाई आफ्नो देशप्रति अझ बढी माया र गर्व लागेको छ।' देशकै लागि पटकपटक सगरमाथा चढेको बताउने आपा यो यात्रा पनि देशकै लागि समर्पित रहेको बताउँछन्। 
मंगलबार त्यही झन्डा आपाले राष्ट्रपति रामवरण यादवलाई बुझाएर यात्रा सकिएको घोषणा गरेका छन्। यही झन्डा राष्ट्रपतिको हातबाट बुझेर आपाले यात्रा सुरु गरेका थिए।
आपाको समूहले बुधबार यात्रा क्रममा संगालेका सडक, सञ्चार र ऊर्जासँग सम्बन्धित आसलाग्दा अनुभव सञ्चारकर्मीहरूसँग साट्दै छन्। विद्युत विकास विभागका अनुसार आगामी पाँच वर्षभित्र ८ सय मेगावाट विद्युत उत्पादन हुनेगरी विभिन्न आयोजना निर्माणाधीन छन्। नेपालले सन् २०१५ सम्म सबैलाई साक्षर बनाउने सहश्राब्दी विकास लक्ष्य पछ्याउन खोज्दैछ। यही क्रममा शिक्षा क्षेत्र चालु वर्ष ४६ अर्ब रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ।
सडक विभागको योजना महाशाखा प्रमुख प्रभात झाका अनुसार चालु वर्ष देशका ६ सय १० किलोमिटर सडकको नयाँ ट्र्याक खोल्ने, ३ सय ९६ किमी कालोपत्रे गर्ने र ३ सय ३५ किमी ग्राभेल गर्ने काम भइरहेका छन्।

Aakpa Sherpa

'यो यात्राभरि थुप्रै मान्छे भेट्यौं, थुप्रै कुराहरू सुन्यौं, सबैले सम्भावनाको आस देखाएका छन्, सबैमा विश्वास भरिएको छ, म त्यही सम्भावना र विश्वासको सन्देश बाँड्न चाहन्छौं,' आपाले भने, 'यति सुन्दर देश हुँदाहुँदै काठमाडौंमा नेताहरू किन झगडा गरेर बसेका होलान् है?'

WEDNESDAY, 25 APRIL 2012 नागरिक

Read More