पर्यटकीयस्थलमा नै छैनन् पर्यटक प्रहरी

बुटवल, १८ साउन
१० लाख पर्यटक भित्र्याउने लक्ष्यसहित देशमा पर्यटन वर्षजारी छ । तर, पर्यटकहरूको 'वेलफेयर' गर्न भन्दै धेरै वर्षहिले गठन भएको पर्यटक प्रहरी युनिटमा कार्यरत पर्यटक प्रहरीको संख्या भने देशभर जम्मा ५३ मात्र छ ।
जनशक्ति, स्रोत, साधन र अधिकारबाट कँुजिएको पर्यटक प्रहरीको उपस्थिति खास पर्यटकीय स्थलहरूमा शून्यजस्तै छ । जस्तो कि विश्वकै पर्यटकहरू आकषिर्त हुने लुम्बिनीमा पर्यटक प्रहरीको उपस्थिति नै छैन, जहाँ 'नेपालमा पर्यटक प्रहरी पनि छ र -' भनेर प्रश्न गर्नेहरू धेरै भेटिन्छन् । र्
पर्यटकहरूको सुरक्षा र उनलाई आइपर्ने समस्याहरू समाधान गर्न भन्दै २०३५ सालमा नेपालमा पर्यटक प्रहरीको स्थापना भएको थियो । नेपाल प्रहरीले आफ्नो 'स्पेसल युनिट' भनेर आधिकारिक वेबसाइटमा उल्लेख गरेको त्यस्तो फोर्स गृह मन्त्रालयअर्न्तर्गत रहे पनि उनीहरूको दरबन्दी र तलब-भत्ता भने पर्यटन मन्त्रालयअर्न्तर्गत हुने गरेको छ ।
दिनदिनै पर्यटकहरू लुटिने, असुरक्षित हुने अथवा कतिपय पर्यटकहरूले अवैधानिक क्रियाकलाप गरेका तमाम घटनाहरू र्सार्वजनिक भइरहँदा उनीहरूबारे खास सम्बोधन गर्ने युनिट भने आफै अस्तित्व रक्षाको अवस्थामा पुगेको हो ।
पयर्टक प्रहरी युनिट काठमाडांैका एक अधिकारी भन्छन्, 'न स्रोत छ, न साधन, न त जनशक्ति नै † हावामा काम भइरहेको छ ।' र्
पर्यटक प्रहरीको संख्या आवश्यकताको तुलनामा निकै लज्जास्पद रहेको पर्यटन व्यवसायीहरूको पनि ठहर छ । र्
पर्यटक प्रहरीको मुख्य युनिट रहेको भृकुटीमण्डपका निमित्त प्रमुख राजु केसीका अनुसार त्यस्तो युनिटअर्न्तर्गत नेपालभर जम्मा ३८ प्रहरी दरबन्दी छन् । हाल काजमा समेत गरेर ५३ पर्यटक प्रहरी त्यस्तो युनिटमा कार्यरत छन् । जसको नेतृत्व प्रहरी निरीक्षकले गर्ने गरेका छन् । युनिटका प्रमुख प्रहरी निरीक्षक भरत लामा छुट्टीमा रहेकाले केसी निमित्त भएका हुन् । र्
पर्यटक प्रहरीकै आँकडामा नेपालमा प्रतिवर्षझन्डै ७ लाख विदेशी पर्यटकहरू आउने गर्छन् । तर, उनीहरूको 'वेलफेयर'का लागि गठन भएको युनिटमा भने जम्मा ५३ जना मात्र कार्यरत छन् ।
त्योभन्दा आर्श्चर्यजनक अवस्था विश्व शान्तिको मुहान लुम्बिनीमा छ । गौतम बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीमा बर्सर्ेे ८ लाखभन्दा बढी आन्तरिक तथा बाहय पर्यटकहरू आउने गर्दछन् तर पर्यटन प्रहरी भने एकजना पनि छैन । बेलहियामा रहेका पाँच प्रहरी लुम्बिनी कहिल्यै पुगेको लुम्बिनी विकास कोषका अधिकारीहरूलाई थाहा छैन । भारतबाट भित्रिने पर्यटकहरूलाई सूचना प्रवाह गर्नसमेत भ्याई नभ्याई रहेको बेलहियाका पर्यटक प्रहरीहरूको दाबी छ ।
त्यति धेरै पर्यटकहरू आउने लुम्बिनीमा पर्यटक प्रहरी नै नहुनु दर्ुभाग्य भएको बताउदै लुम्बिनी विकास कोषका सदस्य-सचिव राजेन्द्र थापा मगर भन्छन्, र्'पर्यटकहरूको ओइरो लाग्ने लुम्बिनीमा पर्यटन बुझेका प्रहरीहरू नै भए निकै सजिलो हुने थियो ।'
त्यसो त लुम्बिनीको सुरक्षार्थ सशस्त्र प्रहरी परिचालित छ । तर, पर्यटक र पर्यटनमै केन्द्रित विज्ञ युनिटको पनि उपस्थिति हुँदा पर्यटकहरूलाई धेरै कोणबाट लाभ पुग्ने उनको भनाइ छ ।
लुम्बिनी क्षेत्रमै पनि पर्यटकहरूसँग सरोकार भएका कैयौं अपराधहरू बारम्बार दोहोरिइरहने गरेका छन् ।
नेपाल प्रहरी र पर्यटक प्रहरीकै पनि आधिकारिक तथ्यांकअनुसार त्यस्तो युनिट बढीमा काठमाडौंमै केन्द्रित छ । ५३ जनामध्ये काठमाडांैमा ४१, पोखरामा ७ र रूपन्देहीको बेलहियामा पाँचजना कार्यरत छन् । र्'पर्यटक संख्याको तुलनामा निकै कम रहेका उनीहरूले पर्यटकहरूलाई कसरी सेवा पुर्‍याउन सक्छन् -' पर्यटन व्यवसायी एवं होटल व्यवसायी महासंघ नेपालका अध्यक्ष माधव नेपाल भन्छन् ।
उनको भनाइमा पर्यटकहरू विभिन्न समस्यामा हुन सक्छन् र आवश्यक सूचना नपाएर अलपत्र पनि पर्न सक्छन् । उनीहरूलाई सजिलो पार्ने सबभन्दा उत्तम युनिट पर्यटक प्रहरी नै अस्तित्व रक्षाको अवस्थामा हुनु दुःखद हो ।
आफ्नो उपस्थिति रहेका पर्यटकीय स्थलहरूमा गस्ती गर्नसमेत पर्यटक प्रहरीसँग साधनहरू छैनन् । र्
पर्यटक प्रहरीसँग देशभर जम्मा तीनओटा मात्र साधन छन् । ती पनि दर्ुइ काठमाडौंमा र एक पोखरामा । तीमध्ये दर्ुइ पर्यटन बोर्डले र एक पाकिस्तानी दूतावासले दिएका हुन् । प्रायः सबै थोत्रा भइसकेका छन् ।
नेपाल प्रहरीको वेबसाइटमा पर्यटक प्रहरीले दिने धेरै प्रकारका सेवाहरू उल्लेख छन् । तर, साधन-स्रोत र जनशक्तिको अभावका कारण पर्यटकहरूलाई चाहेजति स्तरीय सेवा दिन नसकिएको सो युनिटका अधिकारीहरूको दाबी छ । उनीहरूका भनाइमा गत वर्षपर्यटक प्रहरीसँग ६ सय ६३ उजुरी परेका थिए । र्
पर्यटन उद्योगलाई निकै महत्त्व दिएको मुलुकमा त्यसलाई टेवा दिन ठूलो योगदान गर्न सक्ने युनिटलाई भने सबैतिरबाट बेवास्ता भएको पर्यटक प्रहरीहरूको टिप्पणी छ । तर, उनीहरू खुलेर प्रतिक्रिया र्सार्वजनिक गर्न चाहँदैनन् ।
'हामीले पर्यटक प्रहरीलाई शक्तिशाली बनाउन विभिन्न प्रस्ताव गरेका छौं,' पर्यटक प्रहरी स्रोत भन्यो, 'लुम्बिनीलगायतका खास पर्यटकीय स्थलहरूमा सेवा विस्तार गर्न जरुरी रहेको राय पनि पेस गरेका छौं ।' पर्यटन मन्त्रालयलाई बुझाइएको र प्रहरी प्रधान कार्यालयलाई बोधार्थमा दिइएको त्यस्तो प्रस्तावमा युनिटलाई अधिकारसम्पन्न बनाईनुपर्ने, साधन-स्रोत र जनशक्ति विस्तार गर्नुपर्नेलगायतका बँुदाहरू छन् ।

२०६८ - श्रावन - १८
source :दीपक ज्ञवाली/राजधानी